Hooikoorts: symptomen, testen en wat helpt

Wat is hooikoorts precies?

Hooikoorts is een allergie voor pollen: de stuifmeelkorrels waarmee bomen, grassen en kruiden zich voortplanten. Die korrels zijn op zichzelf onschadelijk. Bij hooikoorts behandelt je afweersysteem ze toch als indringer.

Dat gaat in twee stappen. Bij de eerste keren dat je pollen inademt, maakt je afweersysteem er IgE-antistoffen tegen aan. Die antistoffen hechten zich aan mestcellen in de slijmvliezen van je neus en ogen. Dat heet sensibilisatie, en je merkt er nog niets van. Kom je daarna opnieuw met datzelfde pollen in aanraking, dan bindt het aan die antistoffen, geven de mestcellen histamine en andere stoffen af, en ontstaan binnen enkele minuten de klachten: jeuk, niezen, een lopende of verstopte neus en tranende ogen.

Omdat pollen alleen in bepaalde maanden vliegen, keren de klachten elk jaar in ongeveer dezelfde periode terug. Dat seizoenspatroon is het belangrijkste kenmerk waaraan een arts hooikoorts herkent. De medische naam is seizoensgebonden allergische rinitis; heb je het hele jaar door klachten, dan spelen vaker huisstofmijt, huisdieren of schimmels een rol, en spreken we van aanhoudende (persisterende) allergische rinitis.

Welke pollen vliegen wanneer?

De maand waarin je klachten opkomen zegt vaak al veel over de boosdoener. Grofweg zijn er drie groepen, en die volgen elkaar door het jaar heen op. De precieze data schuiven per jaar en per regio, en bij een zachte winter kunnen de eerste boompollen al in december of januari vliegen.

Kruisreacties: jeuk in je mond bij fruit of noten

Wie allergisch is voor berkenpollen, krijgt regelmatig ook jeuk of een branderig gevoel in de mond na rauwe appel, peer, kers, hazelnoot, amandel of wortel. Dat komt doordat de eiwitten in die producten sterk lijken op het belangrijkste berkenpolleneiwit; je afweersysteem verwart ze. Dit heet het pollen-voedselsyndroom of orale-allergiesyndroom.

De klachten blijven meestal beperkt tot mond en keel en zijn zelden ernstig, omdat de betrokken eiwitten slecht tegen hitte en maagzuur kunnen. Verhit fruit, zoals appelmoes of gebakken appel, wordt daarom vaak wel verdragen. Bij noten kan de reactie sterker uitvallen. Krijg je zwelling van tong of keel, benauwdheid of klachten buiten de mond, dan is dat een reden om naar de huisarts te gaan en niet iets om zelf mee te experimenteren.

Wat helpt tegen hooikoorts?

De aanpak loopt op met de ernst van je klachten. Bij lichte, af en toe optredende klachten begin je onderaan; houden ze aan of zit je er dagelijks mee, dan is een corticosteroïd-neusspray het middel met het meeste effect. Bespreek met je huisarts of apotheker wat bij jouw situatie past.

• Blootstelling beperken. Ramen dicht op droge, winderige dagen, 's avonds luchten, buiten een zonnebril, haren wassen voor het slapen en was niet buiten drogen tijdens de piek. Dit helpt, maar het effect is beperkt: pollen zijn niet te ontlopen, en dit is nooit de hele behandeling.
• Neusspoelen met een zoutoplossing. Spoelt pollen en slijm weg, is goedkoop en heeft nauwelijks nadelen. Het geeft verlichting bij een verstopte of lopende neus en is goed te combineren met medicatie. Spoel vóór je een neusspray gebruikt, niet erna.
• Antihistaminica. Werken snel en vooral goed tegen jeuk, niezen en een loopneus; tegen een verstopte neus doen ze minder. Kies een middel van de tweede generatie, zoals cetirizine, loratadine of fexofenadine: die maken veel minder suf dan de oudere middelen. Er bestaan ook antihistamine-neussprays en -oogdruppels voor gerichte klachten.
• Corticosteroïd-neusspray. Bij matige tot ernstige of aanhoudende klachten is dit het effectiefste losse middel, ook op de verstopte neus. Twee dingen om te weten: het werkt pas goed na enkele dagen tot twee weken dagelijks gebruik, dus begin er liefst vóór of aan het begin van jouw seizoen mee, en blijf hem dagelijks gebruiken in plaats van alleen op slechte dagen.
• Oogdruppels. Blijven de ogen het grootste probleem, dan geven antihistamine- of cromoglicaatdruppels gericht verlichting, naast of in plaats van een tablet.
• Let op met een xylometazoline-neusspray. Die maakt de neus snel vrij, maar bij langer dan ongeveer een week gebruiken raakt het slijmvlies eraan gewend en wordt de verstopping juist erger. Voor hooikoorts, dat weken duurt, is dit dus geen oplossing.
• Immunotherapie. De enige behandeling die de allergie zelf aanpakt: je krijgt drie tot vijf jaar lang oplopende doseringen van het allergeen, als injectie of als tablet onder de tong. Dat kan de klachten en het medicijngebruik langdurig verminderen, ook nadat de behandeling is gestopt. De voorwaarde is een aangetoonde IgE-allergie die past bij je klachten, plus onvoldoende resultaat van gewone medicatie. Dit loopt altijd via een huisarts met ervaring hierin of via een allergoloog.

Kinderen, astma en zwangerschap

In drie situaties ligt hooikoorts net iets anders, en is een gesprek met de huisarts eerder op zijn plaats dan een test.