Stress en slapen
Wat stress en slaap met je energie doen, alle onderwerpen op een rij en welk onderzoek bij welke vraag past
Spanning hoort bij het leven. Duurt die lang, of slaap je slecht, dan merk je dat vaak aan je energie, je concentratie en je stemming. Daarbij spelen je dagritme en stresshormonen zoals cortisol en adrenaline een rol.
Dit is de overzichtspagina voor stress, slaap en energie. Je vindt hier per onderwerp de pagina waar het uitgebreid staat en welke test bij welke vraag past. De uitleg over hormonen in het algemeen staat op de pagina over hormonen.
Door: Janna KoopmanDiëtist met focus op darmgezondheid (13+ jaar)Eindredactie: Sam Bracke, content specialist & bewegingsdeskundige
In dit artikel lees je:
- ISO 15189-geaccrediteerd laboratorium
- Geen afspraak of verwijzing nodig
- Thuis afnemen
- 8,9/10 klantenbeoordeling
Stress, slaap en energie
Af en toe spanning voelen is normaal. Vaak of veel spanning kan wel klachten geven, net als langdurig slecht slapen. Moeheid kan door veel dingen komen. Meestal speelt er meer dan één factor.
In het kort
- Cortisol heeft een dagritme. Rond het ontwaken is de waarde doorgaans hoger, daarna daalt die in de loop van de dag.
- Adrenaline werkt binnen seconden. Een losse meting zegt daarom vooral iets over het moment van afname en is niet thuis te meten.
- Een cortisolwaarde is geen diagnose. Een losse waarde stelt geen chronische stress of burn-out vast.
- Moeheid heeft vaak meerdere oorzaken. Denk aan slaap, spanning, ijzer, vitamine B12, vitamine D en de schildklier.
- Houden klachten aan, ga dan naar je huisarts. Zeker als je dagelijks functioneren eronder lijdt.
Waar heb je last van?
Zoek het onderwerp dat het dichtst bij je situatie komt. Achter elke kaart staat de pagina waar het uitgebreid wordt uitgelegd.
Stress en stresshormonen
Slaap en energie
Welk onderzoek past bij welke vraag?
Een test stelt geen diagnose van stress of burn-out. Wel kan een meting helpen om te zien hoe je cortisol over de dag verloopt, of om bij aanhoudende moeheid een aantal waarden in samenhang te bekijken.
Cortisol test
Meet je cortisol in speeksel, zonder prik, op het moment dat in de instructie staat. Een losse waarde zegt iets over dat moment en is geen maat voor chronische stress.
Wanneer doe je deze test?⌄
Bij moeite met inslapen of een gejaagd gevoel is een avondmeting interessant, want dan hoort je cortisol laag te zijn. Voel je je uitgeput en toch onrustig, dan laat een ochtendmeting zien of je cortisol na het ontwaken op gang komt. Meet je vaker, doe dat dan steeds op hetzelfde tijdstip.
cortisol · speeksel · uitslag binnen ongeveer 10 werkdagen
Cortisol profiel + DHEA
Meet cortisol op meerdere momenten van de dag en daarnaast DHEA, in speeksel. Zo zie je het verloop in plaats van één waarde.
Wanneer doe je deze test?⌄
Als een losse cortisolwaarde te weinig zegt en je ook DHEA wilt zien, bijvoorbeeld na een lange drukke periode. Cortisol wordt 1 uur na ontwaken en 3 tot 4 uur later gemeten. Het profiel stelt geen diagnose van chronische stress.
cortisol (dagprofiel), DHEA · speeksel · uitslag binnen 3 weken
Vermoeidheid test
Bij aanhoudende moeheid: meet ijzer, ferritine, actief vitamine B12, vitamine D, TSH en cortisol in één vingerprik.
Wanneer doe je deze test?⌄
Bij aanhoudende vermoeidheid zonder duidelijke reden, ook als die samengaat met concentratieklachten. IJzer, vitaminen, schildklier en cortisol worden dan in één keer bekeken. Neem af van maandag tot en met donderdag.
ijzer, ferritine, actief vitamine B12, vitamine D, TSH, cortisol · vingerprik · uitslag binnen 4 werkdagen
Wil je hormonen breder laten meten, bekijk dan de testen op de pagina over hormonen.
Een uitslag van Mijnlabtest is informatief en geen diagnose. Een waarde buiten het referentiegebied is een aanwijzing om verder te kijken. Dat doe je bij je huisarts. Gebruik je medicatie die je hormonen beïnvloedt, overleg dan met je behandelaar voordat je zelf meet.
Twijfel je welke test bij je past?
Beantwoord een paar vragen over je klachten en je situatie. De Test Coach helpt je bepalen welk onderzoek nu het meeste oplevert.
- Ik slaap slecht en herstel niet goed
- Ik ben al weken moe zonder duidelijke reden
- Ik twijfel tussen een losse cortisoltest en een profiel
De Test Coach vervangt geen arts en stelt geen diagnose.
Wanneer ga je naar de dokter?
Spanning en slecht slapen gaan vaak vanzelf weer over. Maak een afspraak met je huisarts bij een van deze signalen. Wij beoordelen geen klachten.
- Vermoeidheid die langer dan enkele weken aanhoudt
- Vermoeidheid die plotseling optreedt zonder duidelijke reden
- Onverklaard gewichtsverlies, koorts of nachtzweten
- Kortademigheid of hartkloppingen
- Klachten die je slaap of je dagelijks functioneren duidelijk verstoren
- Stress die je niet meer zelf de baas kunt
Veelgestelde vragen over stress en slapen
Kan ik stress meten met een test?⌄
Niet als diagnose. Een cortisolmeting laat zien hoe hoog je cortisol was op het moment van afname, of hoe die over de dag verloopt. Dat zegt iets over je stresshormoon, maar stelt geen chronische stress of burn-out vast. Die beoordeling hoort bij je huisarts.
Op welk moment neem ik een cortisoltest af?⌄
Dat luistert nauw, want het referentiegebied hoort bij een bepaald tijdstip. Bij het dagprofiel meet je 1 uur na het ontwaken en een tweede keer 3 tot 4 uur later. Het exacte moment staat altijd in de instructie in je testkit.
Waarom wordt cortisol in speeksel gemeten?⌄
In speeksel kun je zonder prik op meerdere momenten van de dag meten. Zo zie je het dagritme van je cortisol. Speeksel- en bloedwaarden zijn niet rechtstreeks uitwisselbaar en hebben elk een eigen referentiegebied.
Kan ik mijn adrenaline laten meten?⌄
Niet met een thuistest. Adrenaline schiet binnen seconden omhoog en zakt net zo snel weer, dus een losse meting zegt vooral iets over het moment van afname. Meer achtergrond staat op de pagina over adrenaline.
Waardoor kan ik me steeds moe voelen?⌄
Moeheid kan door veel dingen komen: slecht slapen, spanning, een tekort aan ijzer, vitamine B12 of vitamine D, of een schildklier die te traag werkt. Vaak speelt er meer dan één factor. De oorzaken op een rij staan op de pagina over vermoeidheidsklachten.
Wanneer moet ik naar de huisarts?⌄
Als moeheid langer dan enkele weken aanhoudt of plotseling begint, bij onverklaard gewichtsverlies, koorts of nachtzweten, bij kortademigheid of hartkloppingen of als stress of slecht slapen je dagelijks functioneren duidelijk verstoort.
De informatie op deze pagina is algemeen van aard en vervangt geen medisch advies. Testuitslagen van Mijnlabtest zijn informatief. Alleen een arts kan een diagnose stellen en een behandeling voorschrijven.
Staat je vraag er niet bij?
Onze klantenservice helpt je met vragen over de test, de afname of je uitslag en denkt mee over welke test bij je vraag past. Voor vragen over je klachten zelf ben je bij je huisarts aan het juiste adres.
Kies het onderwerp of de test die bij je past
Lees verder bij het onderwerp dat bij jouw vraag hoort, of laat de Test Coach met een paar vragen bepalen welk onderzoek in jouw situatie het meeste oplevert.
Betrouwbare bronnen over stress en slapen
- Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap). Stress: hoe maak je dat minder? Publieksinformatie over spanning, wat je zelf kunt doen en wanneer je hulp zoekt. Lees meer
- Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap). Slecht slapen: adviezen van artsen om beter te slapen. Publieksinformatie over slaapproblemen en behandeling. Lees meer
- Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap). Moeheid: waardoor kun je moe zijn, en wie en wat helpt? Publieksinformatie over de oorzaken van moeheid. Lees meer
- Hellhammer DH, Wüst S, Kudielka BM (2009). Salivary cortisol as a biomarker in stress research. Psychoneuroendocrinology. Onderbouwing van het dagritme van cortisol en de meting in speeksel. Lees meer
Bekijk alle bronnen⌄
- Lucassen P, e.a. (2024). Moeheid. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 168, D8396. Nederlands overzicht van de oorzaken van moeheid. Lees meer
- Raff H (2009). Utility of salivary cortisol measurements in Cushing's syndrome and adrenal insufficiency. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. Lees meer
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standpunt Diagnostiek van vitamine-B12-deficiëntie. Lees meer
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Schildklieraandoeningen. Lees meer
De informatie op deze pagina is bedoeld ter oriëntatie en vervangt geen medisch advies. Onze testen zijn informatief. Een diagnose stelt een arts. Prijzen en testinhoud zoals vermeld op mijnlabtest.nl, gecontroleerd op 2 oktober 2026.