Ziekte van Graves: symptomen en onderzoek
De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte waarbij je eigen afweer de schildklier voortdurend aanzet tot produceren. Het gevolg is een te snel werkende schildklier, vaak met klachten aan de ogen erbij. Het is de meest voorkomende oorzaak van hyperthyreoïdie, en het is een aandoening die behandeling door een arts nodig heeft.
Door: Janna KoopmanDiëtist met focus op darmgezondheid (13+ jaar)Eindredactie: Sam Bracke, content specialist & bewegingsdeskundige
- ISO 15189-geaccrediteerd laboratorium
- Geen verwijzing nodig
- Gratis retour
- 8,9/10 klantenbeoordeling
Wat is de ziekte van Graves?
Bij de ziekte van Graves maakt je afweersysteem antistoffen die zich vastzetten op de schildklier, precies op de plek waar normaal het signaalhormoon TSH aangrijpt. Die antistoffen doen daar hetzelfde als TSH: ze zetten de schildklier aan tot produceren. Het verschil is dat ze zich niet laten afremmen. Waar de gewone regelkring het signaal uitzet zodra er genoeg hormoon is, blijven deze antistoffen duwen.
Het resultaat is een schildklier die te veel hormoon maakt: hyperthyreoïdie. In je bloed is de TSH doorgaans onderdrukt, want je hypofyse zet het eigen signaal uit, en zijn FT4 en/of FT3 verhoogd. Bij Graves is er nog iets bijzonders: dezelfde auto-immuunreactie kan ook het weefsel achter de ogen aantasten. Oogklachten zijn dan ook kenmerkend voor Graves, maar ze hoeven niet altijd aanwezig te zijn.
Twee dingen tegelijk
Een te snel werkende schildklier en, bij een deel van de mensen, ontsteking van het weefsel rond de ogen. Die twee kunnen los van elkaar in ernst verschillen: milde schildklierklachten met duidelijke oogklachten komt voor, en omgekeerd ook.
Waarom het vaak laat wordt herkend
Hartkloppingen, onrust, transpireren en slecht slapen worden makkelijk aan stress of drukte toegeschreven. Het lichamelijke beeld lijkt ook echt op elkaar. Bloedonderzoek scheidt de twee, en dat is precies waarom meten hier iets oplevert.
Symptomen van de ziekte van Graves
De klachten zijn die van een te snel werkende schildklier, met de oogklachten als kenmerkende toevoeging. Wat richting geeft, is de combinatie: hartkloppingen én slecht tegen warmte kunnen én afvallen terwijl je normaal blijft eten. Komen daar geirriteerde of pijnlijke ogen bij, dan is Graves een reele mogelijkheid.
Elke klacht hieronder heeft ook andere verklaringen. Ze wijzen een richting aan, ze geven geen uitkomst. Alleen bloedonderzoek laat zien wat je waarden doen, en het vaststellen van Graves hoort bij een arts.
Hartkloppingen en een snelle hartslag
Een bonzend of jagend gevoel, ook in rust. Dit is de klacht die het snelst aandacht van een arts nodig heeft.
Klachten aan de ogen
Droge of korrelige ogen, druk achter de ogen, roodheid en zwelling. Kenmerkend voor juist deze aandoening.
Afvallen zonder het te willen
Gewicht dat zakt terwijl je eetlust normaal of groter is. Er gaat naast vet ook spiermassa verloren.
Slecht tegen warmte, veel zweten
Het snel te warm hebben en transpireren waar anderen dat niet doen, ook bij een normale kamertemperatuur.
Onrust, prikkelbaarheid en slecht slapen
Een gejaagd gevoel, korter van draad zijn en moeilijk in slaap komen. Wordt vaak voor stress gehouden.
Trillende handen en zwakke spieren
Een fijne trilling in de handen en minder kracht in bovenbenen en bovenarmen, ondanks een hoog toerental.
Ook mogelijk: een zwelling in de hals. De schildklier kan bij Graves in zijn geheel groter worden. Dat voel je als een gelijkmatige zwelling vooraan in je hals. Voel je een zwelling of een knobbel, of heb je moeite met slikken of ademen, ga dan naar je huisarts en wacht niet op een testuitslag.
Oogklachten bij de ziekte van Graves
Bij een deel van de mensen met Graves richt de auto-immuunreactie zich ook op het vet en de spieren achter de oogbol. Dat weefsel raakt ontstoken en zet uit, en omdat de oogkas geen ruimte heeft om mee te geven, komt het oog naar voren te staan. Deze oogaandoening volgt zijn eigen verloop: hij kan beginnen voordat de schildklierklachten opvallen, en hij verdwijnt niet automatisch zodra de schildklierwaarden weer goed zijn.
Droge, korrelige of tranende ogen
Een zanderig gevoel, meer tranen en gevoeligheid voor licht en wind. Vaak de eerste klacht.
Druk of pijn achter de ogen
Een zeurend of drukkend gevoel achter het oog, soms erger bij opkijken of bij het bewegen van je ogen.
Rode of gezwollen oogleden
Zwelling rond de ogen, vooral 's ochtends bij het opstaan, en roodheid van het oogwit en de oogleden.
Ogen die naar voren komen
Een starende blik of het gevoel dat je ogen groter lijken. Anderen merken dit soms eerder op dan jij.
Dubbelzien
Als de oogspieren dikker worden, kunnen de ogen niet meer precies gelijk bewegen. Dit hoort bij een arts.
Minder scherp of minder kleur zien
Zeldzaam, maar belangrijk: dit kan wijzen op druk op de oogzenuw. Dit is een reden om direct te bellen.
Roken is hier de zwaarst wegende factor die je zelf in de hand hebt. Rokers met Graves hebben een duidelijk grotere kans op oogklachten en op een ernstiger verloop ervan, en behandelingen werken bij rokers minder goed. Van alle leefstijladviezen op deze pagina is stoppen met roken degene met het meeste effect. Vraag je huisarts om hulp; dat verhoogt de kans dat het lukt.
Hoe wordt de ziekte van Graves vastgesteld? De rol van TSH-receptorantistoffen
In twee stappen. Eerst wordt vastgesteld dat de schildklier te snel werkt, en dat gebeurt met bloedonderzoek naar TSH, FT4 en FT3. Daarna is de vraag waarom, want een onderdrukte TSH met verhoogde hormonen past ook bij een knobbel of bij een ontsteking. Die tweede stap draait om de TSH-receptorantistoffen, in laboratoriumtaal TRAb of TSH-R-antistoffen: stimulerende antistoffen tegen de TSH-receptor zijn kenmerkend voor Graves. Dat tweede deel bepaalt mede de behandeling, naast factoren als oogklachten, zwangerschap en de ernst van de ziekte, en dat kan een thuistest niet doen.
| Stap | Wat er wordt gemeten | Waar |
|---|---|---|
| 1. Werkt de schildklier te snel? | TSH, FT4 en FT3. Bij Graves is TSH doorgaans onderdrukt en zijn FT4 en/of FT3 verhoogd | Thuis met een vingerprik, of via je huisarts |
| 2. Komt het door Graves? | TSH-receptorantistoffen, ook aangeduid als TRAb of TSH-R-antistoffen | Via je huisarts of specialist |
| 3. Hoe ziet de klier eruit? | Beeldvorming van de schildklier, als het beeld onduidelijk is | Via een specialist |
| 4. Zijn de ogen betrokken? | Onderzoek van de ogen bij oogklachten | Via een oogarts |
Wat een thuistest je dus wel geeft: de waarden waarmee je met onderbouwing bij je huisarts komt, in plaats van met alleen een vermoeden. Onze referentiewaarde voor TSH bij volwassenen is 0,27 tot 4,20 mU/l; referentiewaarden verschillen per laboratorium, dus kijk altijd naar de waarde op je eigen uitslag.
Behandeling gebeurt altijd via een arts. De gebruikelijke routes zijn medicatie die de aanmaak remt, een behandeling met radioactief jodium, of een operatie. Welke route past, hangt af van je leeftijd, de grootte van de klier, of er oogklachten zijn en of je zwanger bent of wilt worden. Dat laatste weegt zwaar: een behandeling met radioactief jodium geeft een klein maar duidelijk risico op nieuwe of verergerende oogziekte, vooral bij rokers en bij risicofactoren zoals een actieve Graves-orbitopathie, dus de aanwezigheid en de ernst van oogklachten wegen mee in de behandelkeuze. Na een behandeling gaat de schildklier vaak juist te traag werken, en dan is levenslange controle nodig. Dat is geen bijzaak maar onderdeel van de keuze, en dat gesprek hoort bij je specialist.
Je schildklierwaarden laten meten
De drie testen hieronder gaan via een vingerprik, thuis, zonder verwijzing en zonder afspraak. Ze laten zien of je schildklier te snel werkt. Wat ze niet doen, is Graves aantonen: daarvoor zijn TSH-receptorantistoffen nodig, ook aangeduid als TRAb, en die bepaling vraagt een arts aan. Onder de testen staat apart de Jodium test; die gaat via urine en meet geen schildklierfunctie.
Schildklier bloedonderzoek
Meet TSH, FT4 en FT3 in één vingerprik. Bij een vermoeden van Graves is dit de aangewezen eerste stap.
Wanneer doe je deze test?⌄
Als je klachten passen bij een te snel werkende schildklier en je met een gemeten waarde naar je huisarts wilt. Alleen TSH is hier minder geschikt: je wilt juist zien of de hormonen zelf verhoogd zijn. Stop minstens 48 uur voor de afname met biotinesupplementen en neem af van maandag tot en met donderdag.
Wat deze test niet doet. Hij toont geen Graves aan en onderscheidt Graves niet van een knobbel of een ontsteking. Dat vraagt TSH-receptorantistoffen en soms beeldvorming, via een arts.
TSH, FT4 en FT3 · vingerprik · uitslag binnen 4 werkdagen
TSH schildklier test
Meet alleen TSH. Een lage of nauwelijks meetbare TSH is een eerste aanwijzing dat de schildklier te snel werkt.
Wanneer doe je deze test?⌄
Als je vooral wilt weten of er aanleiding is om verder te kijken en je een goedkope eerste stap zoekt. Komt de TSH laag uit, dan zijn FT4 en FT3 de logische vervolgstap; die zitten in het Schildklier bloedonderzoek hierboven. TSH is 's ochtends het hoogst, dus wil je later vergelijken, neem dan op een vergelijkbaar tijdstip af.
TSH · vingerprik · uitslag binnen 4 werkdagen
Bloedtest totaal profiel XL
Ons meest uitgebreide bloedonderzoek: je schildklier naast hart, lever, nieren, bloedsuiker en vitamines. Handig omdat bij een te snelle schildklier ook je hart en bloedvetten meespelen.
Wanneer doe je deze test?⌄
Als je klachten breed zijn en je liever in één keer een compleet beeld hebt. Bij een te snelle schildklier spelen hart en bloedvetten mee, en die zitten hier in hetzelfde profiel. Zestien waarden over vijf gebieden, uit dezelfde vingerprik.
16 waarden over vijf gebieden · vingerprik · uitslag binnen 4 werkdagen
Aanvullend onderzoek
Meet geen schildklierfunctieDeze test hoort inhoudelijk bij dit onderwerp, want jodium is de grondstof waarvan je schildklier zijn hormonen maakt. Hij meet echter je jodiumuitscheiding en niet de werking van je schildklier, en hij kan geen schildklieraandoening aantonen. Zie hem als achtergrond bij een afwijkende uitslag, niet als vervanging van TSH en FT4.
Jodium test
Meet hoeveel jodium je via je urine uitscheidt. Een sterk verhoogde inname, bijvoorbeeld uit een supplement met jodium of kelp, kan een te snelle schildklier verder ontregelen.
Wanneer doe je deze test?⌄
Als je een supplement met jodium of kelp gebruikt, of veel zeewier eet, en je schildklierwaarden afwijken. Bij een te snelle schildklier is een hoge jodiuminname ongunstig, dus dan is het nuttig te weten waar je uitkomt.
Wat deze test niet doet. Hij meet je jodiumuitscheiding en niet de werking van je schildklier, en hij zegt niets over Graves. Een losse urinemeting geeft vooral je inname van de afgelopen periode weer en schommelt van dag tot dag.
Jodium · urinesample, geen prik · uitslag binnen 2 weken
Word je al behandeld voor Graves? Dan bepaalt je specialist het controleschema en op welke waarde gestuurd wordt. Meet niet op eigen initiatief tussendoor: het moment van meten ten opzichte van je medicatie beinvloedt de uitslag, en een losse waarde zonder die context leidt makkelijk tot een verkeerde conclusie. Verandert er iets in je klachten, neem dan contact op met je behandelaar.
Welke test past bij jouw situatie?
De testen hierboven overlappen deels. Hier de drie situaties waarin mensen met deze klachten meestal binnenkomen, met de test die daar het beste bij past.
Mijn klachten passen bij Graves
Hartkloppingen, onrust en afvallen, met daarbij geirriteerde of drukkende ogen. Je wilt onderbouwd naar je huisarts.
Ik wil eerst weten of er aanleiding is
Je twijfelt of het je schildklier is of toch stress, en je zoekt een goedkope eerste stap voordat je verder kijkt.
Er speelt meer dan alleen dit
Naast onrust en hartkloppingen ook andere klachten, of je wilt je hart en bloedvetten meteen meenemen.
Kom je er nog niet uit? Onze Test Coach stelt een paar vragen over je klachten en denkt met je mee. Twijfel je over een eerdere uitslag of over medicatie, kijk dan bij vragen aan ons team. De Test Coach stelt geen diagnose en vervangt geen arts.
Hoe ontstaat de ziekte van Graves?
Er is geen enkele oorzaak aan te wijzen. Graves ontstaat uit een samenspel van erfelijke aanleg en factoren die de afweer uit balans brengen. Dat verklaart waarom het in families voorkomt zonder dat iedereen het krijgt, en waarom het vaak begint na een periode van ingrijpende gebeurtenissen. Belangrijk om te weten: je hebt dit niet aan jezelf te wijten.
- Erfelijke aanlegGraves komt vaker voor in families en vaker samen met andere auto-immuunaandoeningen. Aanleg is geen voorspelling: veel mensen met dezelfde aanleg krijgen het nooit.
- Geslacht en leeftijdDe aandoening komt duidelijk vaker voor bij vrouwen, en vaak op jongere en middelbare leeftijd. Dat patroon geldt voor de meeste auto-immuunaandoeningen van de schildklier.
- RokenRoken verhoogt het risico op Graves en vooral op de oogklachten die erbij horen. Dit is de best onderbouwde beinvloedbare factor.
- Een periode van zware belastingIngrijpende gebeurtenissen of langdurige overbelasting gaan er vaak aan vooraf. Stress is geen oorzaak op zichzelf, maar lijkt bij aanleg wel een rol te spelen.
- Na een zwangerschapDe maanden na een bevalling zijn een periode waarin de afweer verschuift. Dat is een bekend moment waarop schildklieraandoeningen zich voor het eerst laten zien.
- Andere auto-immuunaandoeningenHeb je er al een, bijvoorbeeld type 1 diabetes of coeliakie, dan is de kans op een tweede groter. Meld dat bij je huisarts, want het weegt mee.
Wanneer kunnen je klachten ook een andere oorzaak hebben?
Graves is de meest voorkomende oorzaak van een te snel werkende schildklier, maar niet de enige. En de klachten zelf, hartkloppingen, onrust, transpireren en slecht slapen, passen bij een nog bredere reeks verklaringen. Wie zich vastbijt in één mogelijkheid, kijkt langs de echte oorzaak heen en verliest tijd.
- Een knobbel die zelf hormoon maaktWeefsel in de schildklier dat buiten de regelkring om produceert. Geeft hetzelfde bloedbeeld als Graves, maar zonder oogklachten en vaker op hogere leeftijd. Zie te snel werkende schildklier.
- Een schildklierontstekingOpgeslagen hormoon dat vrijkomt. Dat geeft eerst een overschot en daarna vaak juist een tekort. Het verloop is tijdelijk en de hals kan pijnlijk zijn.
- Te veel schildkliermedicatieBij behandeling van een trage schildklier kan de dosis te hoog uitkomen. Dat geeft precies dit klachtenbeeld. Overleg met je arts, pas nooit zelf je dosis aan.
- Langdurige stress of een angstklachtGeeft vrijwel hetzelfde lichamelijke beeld. Die kant bekijk je met de cortisol test, die via speeksel gaat.
- De overgangOpvliegers, transpireren, hartkloppingen en slecht slapen horen hier ook bij. Meer bij overgangsklachten.
- Cafeine, alcohol of een hartritmestoringVeel koffie of alcohol geeft hartkloppingen en onrust. Een onregelmatige hartslag kan ook los van de schildklier bestaan, en dat hoort bij je huisarts.
Wat als je waarden normaal zijn en je klachten blijven? Dan is dat een uitkomst met betekenis, en geen reden om te blijven meten tot er iets uitkomt. Neem je klachten en je uitslag mee naar je huisarts, zodat er breder gekeken kan worden. Heb je oogklachten, meld die dan apart: die kunnen ook een andere oorzaak hebben en horen bij een arts.
Hoe werkt een schildkliertest thuis?
Je bestelt zonder verwijzing en zonder afspraak. De drie schildkliertesten gaan via een vingerprik: een paar druppels bloed uit je vingertop. Neem bij voorkeur af van maandag tot en met donderdag, zodat je sample niet in het weekend onderweg is. De Jodium test werkt anders en gaat via urine.
Stap 1
Bestellen
Je kiest je test en bestelt hem online. Je testkit komt als brievenbuspakket, dus je hoeft niet thuis te zijn.
Stap 2
Vingerprik afnemen
Een paar druppels bloed uit je vingertop, met de instructie erbij. Stop minstens 48 uur ervoor met biotinesupplementen.
Stap 3
Gratis retour
Registreer je sample en stuur het kosteloos op naar ons ISO 15189-geaccrediteerde laboratorium.
Stap 4
Uitslag met uitleg
Binnen 4 werkdagen staat je uitslag beveiligd online klaar, met de referentiewaarde en uitleg erbij.
Let op het afnamemateriaal en de doorlooptijd. De foto bij stap 2 laat de vingerprik zien, want zo werken de drie schildkliertesten hierboven. Kies je de Jodium test, dan vang je in plaats daarvan een urinesample op en duurt de uitslag 2 weken in plaats van 4 werkdagen. Zet die twee dus niet door elkaar.
Nuchter zijn hoeft niet, het moment telt wel. Voor TSH, FT4 en FT3 hoef je niet nuchter te zijn. TSH is 's ochtends het hoogst, dus wil je uitslagen met elkaar vergelijken, neem dan op een vergelijkbaar tijdstip af.
Wat klanten over het schildklieronderzoek zeggen
Deze reviews staan op de productpagina's van de schildkliertesten. Ze gaan over het bestellen, de afname en de uitslag, en niet over een medische uitkomst.
“Gekozen voor een bloedtest gericht op de schildklier. Het pakketje kwam snel binnen, en de instructie voor afname was duidelijk en eenvoudig. Ik moest een vingerprik doen en daarna wat druppels bloed in een buisje laten stromen. Fijn dat het anoniem is en met een nummer verwerkt wordt. Binnen één week had ik de uitslagen al binnen via een beveiligde omgeving.”
L. uit Noord-Holland, september 2025 · Schildklier bloedonderzoek
“Duidelijke instructies en een snelle reactie met een duidelijke uitleg wat de uitslag betekent en dit voor een goede prijs. Heel erg tevreden.”
G. uit Groningen, april 2024 · TSH schildklier test
“Eenvoudig, duidelijk en snelle terugkoppeling, perfect.”
M. uit Alkmaar, mei 2024 · TSH schildklier test
Beoordelingen zijn afkomstig van klanten die de betreffende test hebben besteld. Een ervaring van iemand anders zegt niets over jouw uitslag.
Wat je zelf kunt doen bij de ziekte van Graves
Graves wordt behandeld door een arts. Leefstijl vervangt dat niet en kan de auto-immuunreactie niet stoppen. Wat je zelf wel kunt doen, is de factor aanpakken die bij deze aandoening het meeste uitmaakt, je lichaam ontzien in een periode waarin het op een te hoog toerental draait, en je ogen verzorgen.
- Stop met roken, dit is nummer eenRokers met Graves hebben een duidelijk grotere kans op oogklachten en op een ernstiger verloop, en behandelingen werken minder goed. Geen enkel ander advies op deze pagina weegt zo zwaar. Vraag je huisarts om hulp bij stoppen.Wees voorzichtig met jodiumSupplementen met jodium of kelp kunnen een te snelle schildklier verder ontregelen. Neem geen extra jodium zonder overleg. Twijfel je waar je zit, dan brengt de jodium test je uitscheiding in beeld.Eet genoeg, niet minderJe verbrandt meer dan normaal, dus minderen is hier onverstandig. Wie afvalt zonder dat te willen, heeft extra energie en eiwit nodig. Eet regelmatig en verdeeld over de dag.Minder cafeine en alcoholKoffie, energiedrank en alcohol versterken precies de klachten die je al hebt: hartkloppingen, onrust en slecht slapen. Minderen levert hier vaak binnen dagen verschil op.Verzorg je ogenKunsttranen zonder conserveermiddel, een zonnebril tegen licht en wind, en het hoofdeinde van je bed iets hoger tegen zwelling 's ochtends. Bij pijn, dubbelzien of minder scherp zien ga je naar een arts.Bouw rust in en denk aan je bottenJe lichaam staat continu aan en heeft herstelmomenten nodig. Zware inspanning kan in deze fase te belastend zijn voor je hart. Een langdurig overschot werkt ook op je botdichtheid; overleg met je arts wat verantwoord is.
Verander niets aan medicatie die je al gebruikt zonder overleg met je arts, ook niet als je uitslag meevalt. Deze pagina geeft algemene informatie en geen persoonlijk medisch advies. Wil je je eetpatroon gericht aanpassen, dan is een diëtist daarvoor het aangewezen adres.
Vragen aan onsTwijfel je nog? Leg het ons voor
Kiezen tussen een losse TSH en het complete onderzoek is niet altijd duidelijk, en na een uitslag komen er vaak vragen bij. Onze klantenservice is op werkdagen bereikbaar en kent de testen van binnen en buiten. Waar we je wel bij helpen, en waar niet:
- Welke test bij jouw vraag past, en wat het verschil is tussen de profielen
- Hoe de vingerprik werkt en wat je moet doen als de afname niet lukt
- Hoe je je sample registreert en hoe lang de uitslag onderweg is
- Waar je op je uitslag de referentiewaarde van het laboratorium vindt
We beoordelen geen klachten en geven geen medisch advies. Gaat je vraag over wat een uitslag voor jou betekent, of heb je klachten, dan is je huisarts de juiste plek.
Het team van Mijnlabtest. Onze klantenservice helpt je op werkdagen verder met je test of je uitslag. Test CoachLaat de Test Coach met je meedenken
Liever eerst een paar vragen doorlopen dan zelf vergelijken? Onze Test Coach vraagt naar je klachten en je situatie en helpt je bepalen welke waarde op dit moment het meeste oplevert.
- Ik heb hartkloppingen en daarbij klachten aan mijn ogen
- Ik weet niet of het mijn schildklier is of toch stress
- Ik twijfel tussen alleen TSH en het complete onderzoek
De Test Coach vervangt geen arts en stelt geen diagnose.
Test CoachMijnlabtestHallo, ik ben je persoonlijke Test Coach en sta altijd voor je klaar 🤩Benieuwd welke test het beste bij je past? Ik ga je helpen ✅Waar heb je op dit moment het meeste last van?Stuur ons een bericht...Lees meerVerder lezen over de schildklier
Deze pagina gaat over Graves als oorzaak. Wil je het bredere beeld van een te snelle schildklier, of juist de tegenovergestelde situatie, dan sluiten deze artikelen erop aan.
1Te snel werkende schildklier: alle oorzaken› 2Schildklier: functie, klachten en onderzoek› 3Traag werkende schildklier, ook na behandeling› 4De TSH waarde: te hoog, te laag en normaalwaarden› 5De T3 waarde en het verschil met FT3› 6Hart en vaten: waar je op kunt letten› 7Stress en slaap: wat het met je lichaam doet› 8Gezond ouder worden: waar je op let›Naar de huisartsWanneer ga je naar de dokter?
De ziekte van Graves is een aandoening die behandeling nodig heeft. Een thuistest laat je waarden zien, maar het vaststellen en behandelen hoort bij een arts. Ga in deze gevallen naar je huisarts en wacht niet op een testuitslag:
- Aanhoudende of onregelmatige hartkloppingen, of pijn op de borst
- Ogen die pijnlijk zijn, snel verslechteren of naar voren komen staan
- Dubbelzien, of minder scherp of minder kleur zien
- Snel en onbedoeld gewichtsverlies
- Een zwelling in je hals, of moeite met slikken of ademen
- Hoge koorts met verwardheid of ernstige onrust
- Je hebt Graves of Graves in de voorgeschiedenis en je bent zwanger of wilt zwanger worden
Bij klachten aan de ogen die snel verergeren of bij verandering in je zicht wacht je niet tot de volgende afspraak. Je huisarts kan bloedonderzoek aanvragen, TSH-receptorantistoffen laten bepalen en je doorverwijzen naar een internist of oogarts. Word je al behandeld, neem dan contact op met je eigen behandelaar.
Zwangerschap vraagt hier extra aandacht. Heb je Graves of Graves in de voorgeschiedenis en ben je zwanger of wil je zwanger worden? Neem dan contact op met je behandelaar. Bij Graves in de voorgeschiedenis adviseert de NHG-standaard in die situatie verwijzing naar zowel een internist-endocrinoloog als een gynaecoloog. Regel dat bij voorkeur vóór een zwangerschap, want zowel de aandoening zelf als de behandeling ervan vraagt in die periode een eigen aanpak.
Buiten kantooruren bel je de huisartsenpost. Wij kunnen je klachten niet beoordelen en geven geen medisch advies. Een afwijkende uitslag is een aanwijzing en geen diagnose.
Veelgestelde vragenVeelgestelde vragen over de ziekte van Graves
Wat is de ziekte van Graves precies?⌄
Een auto-immuunziekte waarbij antistoffen zich vastzetten op de plek waar normaal het hormoon TSH aangrijpt op de schildklier. Ze zetten de klier daarmee continu aan tot produceren, zonder dat de gewone regelkring dat kan afremmen. Het gevolg is een te snel werkende schildklier, bij een deel van de mensen samen met ontsteking van het weefsel rond de ogen.
Is Graves hetzelfde als een te snel werkende schildklier?⌄
Nee. Een te snel werkende schildklier, hyperthyreoïdie, is het gevolg. Graves is een van de mogelijke oorzaken, en wel de meest voorkomende. Een knobbel die zelf hormoon maakt, een schildklierontsteking en te veel schildkliermedicatie geven hetzelfde bloedbeeld. Het onderscheid bepaalt de behandeling en wordt door een arts gemaakt.
Krijgt iedereen met Graves oogklachten?⌄
Nee, een deel van de mensen. En de ernst loopt sterk uiteen: van droge, korrelige ogen tot zwelling, dubbelzien en ogen die naar voren komen staan. De oogaandoening volgt zijn eigen verloop en verdwijnt niet automatisch zodra de schildklierwaarden weer goed zijn. Roken vergroot de kans op oogklachten en op een ernstiger verloop duidelijk.
Kan ik met een thuistest zien of ik Graves heb?⌄
Niet met de testen op deze pagina. Die meten TSH, FT4 en FT3 en laten zien of je schildklier te snel werkt. Ze laten niet zien waarom. Voor Graves zijn TSH-receptorantistoffen nodig, ook aangeduid als TRAb of TSH-R-antistoffen, en die bepaling vraagt een arts aan. Wat een thuistest wel doet, is je met een gemeten waarde bij je huisarts brengen in plaats van met alleen een vermoeden.
Hoe wordt Graves behandeld?⌄
Er zijn drie gebruikelijke routes: medicatie die de aanmaak van schildklierhormoon remt, een behandeling met radioactief jodium, of een operatie. Welke route past, hangt af van je leeftijd, de grootte van de klier, of er oogklachten zijn en of je zwanger bent of wilt worden. Een behandeling met radioactief jodium geeft een klein maar duidelijk risico op nieuwe of verergerende oogziekte, vooral bij rokers en bij een actieve Graves-orbitopathie, dus oogklachten wegen mee in die keuze. Die afweging maak je met je specialist.
Kan Graves overgaan in een trage schildklier?⌄
Ja, en dat is bij behandeling zelfs een bekend gevolg. Na een behandeling met radioactief jodium of een operatie blijft er minder werkend weefsel over en kan de schildklier te traag gaan werken. Dan is aanvulling met schildklierhormoon nodig en levenslange controle. Ook bij medicatie kan de dosis tijdelijk te veel remmen.
Is de ziekte van Graves erfelijk?⌄
Er is een erfelijke component. Graves komt vaker voor in families en vaker samen met andere auto-immuunaandoeningen. Maar aanleg is geen voorspelling: veel mensen met dezelfde aanleg krijgen het nooit. Komt het bij jou in de familie voor, meld dat dan bij je huisarts, want het weegt mee bij hoe snel er aan gedacht wordt.
Wat betekent Graves voor mijn levensverwachting?⌄
Behandeld is Graves een aandoening waarmee mensen normaal verder kunnen leven; het vraagt controle, niet berusting. Onbehandeld is het een ander verhaal: een langdurig overschot aan schildklierhormoon belast je hart, met een verhoogd risico op een onregelmatige hartslag, en werkt op je botdichtheid. Dat is precies waarom behandeling en controle bij deze aandoening niet optioneel zijn. Wat het in jouw situatie betekent, bespreek je met je arts.
Moet ik nuchter zijn voor de test?⌄
Nee, voor TSH, FT4 en FT3 hoef je niet nuchter te zijn. TSH schommelt wel over de dag en is 's ochtends het hoogst, dus wil je een nieuwe uitslag met een eerdere vergelijken, neem dan op een vergelijkbaar tijdstip af. Stop minstens 48 uur voor de afname met biotinesupplementen, want biotine kan de meting verstoren.
Wat kosten de testen?⌄
Het Schildklier bloedonderzoek kost € 65,00 en meet TSH, FT4 en FT3 samen. De TSH schildklier test kost € 27,00 en meet alleen TSH. De Bloedtest totaal profiel XL kost € 145,00 voor 16 waarden. De Jodium test kost € 49,00 en gaat via urine. De bepaling van antistoffen loopt via je huisarts.
Is deze pagina inhoudelijk beoordeeld?⌄
Ja. Deze pagina is inhoudelijk beoordeeld door onze biotechnoloog Kawthar Lallam (BSc). Zij controleert onder andere de technische en wetenschappelijke juistheid van de informatie, met speciale aandacht voor pre-analytische factoren, kwaliteit en gebruikte onderzoeksmethoden. Veel van de antwoorden in onze FAQ zijn daarnaast door haar opgesteld en/of inhoudelijk gecontroleerd.
BronnenBetrouwbare bronnen over de ziekte van Graves
- Kahaly, G. J., et al. (2018). 2018 European Thyroid Association Guideline for the Management of Graves’ Hyperthyroidism. European Thyroid Journal. Lees meer
- Ross, D. S., et al. (2016). 2016 American Thyroid Association Guidelines for Diagnosis and Management of Hyperthyroidism and Other Causes of Thyrotoxicosis. Thyroid. Lees meer
- Bartalena, L., Kahaly, G. J., Baldeschi, L., et al. (2021). The 2021 European Group on Graves’ orbitopathy (EUGOGO) clinical practice guidelines for the medical management of Graves’ orbitopathy. European Journal of Endocrinology. Lees meer
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Schildklieraandoeningen (M31). Lees meer
- Taylor, P. N., et al. (2018). Global epidemiology of hyperthyroidism and hypothyroidism. Nature Reviews Endocrinology. Lees meer
- Cooper, D. S., & Biondi, B. (2012). Subclinical thyroid disease. The Lancet. Lees meer
- Colon, P. J., & Greene, D. N. (2018). Biotin Interference in Clinical Immunoassays. The Journal of Applied Laboratory Medicine. Lees meer
- Schildklier Organisatie Nederland. Patienteninformatie over schildklieraandoeningen. Lees meer
Aan de slagWeten wat je schildklier doet
Met een vingerprik thuis meet je TSH, FT4 en FT3, en kom je met een gemeten waarde bij je huisarts. Heb je nu hartkloppingen of snel verslechterende oogklachten, bel dan eerst je huisarts.