Ziekte van Graves

Wat is de ziekte van Graves?

De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte van de schildklier. Bij auto-immuunziekten raakt het immuunsysteem ontregeld en valt het per ongeluk lichaamseigen weefsel aan. Bij Graves richt het immuunsysteem zich op de schildklier en maakt het antistoffen aan die de schildklier stimuleren om meer hormonen te produceren dan het lichaam nodig heeft. Hierdoor ontstaat meestal een overactieve schildklier, ook wel hyperthyreoïdie genoemd (Lee & Pearce, 2023; Wiersinga et al., 2023; Ross et al., 2016).

De ziekte van Graves is de meest voorkomende oorzaak van hyperthyreoïdie en is verantwoordelijk voor ongeveer 60–80% van de gevallen wereldwijd (Pokhrel & Bhusal, 2023; Reid & Wheeler, 2005). Ook in Nederland wordt de ziekte van Graves gezien als de belangrijkste oorzaak van een te snel werkende schildklier (NHG-werkgroep, 2025). Voor België zijn geen specifieke cijfers bekend, maar internationaal wordt Graves beschouwd als de belangrijkste oorzaak.

In de huisartsenpraktijk ligt de incidentie van hyperthyreoïdie rond 30 tot 50 nieuwe gevallen per 100.000 patiënten per jaar, waarvan het grootste deel wordt veroorzaakt door de ziekte van Graves. De aandoening komt duidelijk vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en ontstaat meestal tussen het 30e en 50e levensjaar (Van Lieshout et al., 2013; NHG-Standaard Schildklieraandoeningen; Wiersinga et al., 2023).

De schildklier is een klein orgaan in de hals dat hormonen produceert die een belangrijke rol spelen bij de stofwisseling. Schildklierhormonen beïnvloeden onder andere de hartslag, de lichaamstemperatuur, het energieverbruik, de spierfunctie en het zenuwstelsel. Wanneer er te veel schildklierhormoon in het bloed aanwezig is, gaan veel processen in het lichaam sneller werken. Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals hartkloppingen, trillen, zweten, gewichtsverlies en innerlijke onrust (Lee & Pearce, 2023; Wiersinga et al., 2023).

De ziekte van Graves is dus een specifieke oorzaak van een te snel werkende schildklier. Hyperthyreoïdie kan echter ook andere oorzaken hebben, zoals knobbeltjes in de schildklier (toxisch nodulair struma), een toxisch adenoom of een ontsteking van de schildklier (Ross et al., 2016; Wiersinga et al., 2023).

Auto-immuunziekte van de schildklier

Bij de ziekte van Graves raakt het immuunsysteem ontregeld en richt het afweersysteem zich op de TSH-receptor van de schildklier. Het immuunsysteem maakt antistoffen aan die TRAb worden genoemd. Deze antistoffen stimuleren de schildklier om continu schildklierhormoon te produceren. Daardoor kan de schildklier overactief worden (Ross et al., 2016; Wiersinga et al., 2023).

Dit mechanisme verklaart waarom de schildklier bij Graves vaak langdurig te actief blijft. De antistoffen blijven namelijk aanwezig en stimuleren de schildklier, zelfs wanneer het lichaam eigenlijk probeert de hormoonproductie af te remmen. Daardoor ontstaat een verhoogde hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed (Lee & Pearce, 2023; Wiersinga et al., 2023).

Verschil met andere oorzaken van hyperthyreoïdie

De ziekte van Graves is één van de oorzaken van hyperthyreoïdie.

Andere mogelijke oorzaken van hyperthyreoïdie zijn bijvoorbeeld:

• Toxisch multinodulair struma: een vergrote schildklier met meerdere knobbels die zelfstandig hormoon produceren.
• Toxisch adenoom: een schildklierknobbel die te veel hormoon aanmaakt.
• Thyreoïditis: een ontsteking van de schildklier waarbij hormoon vrijkomt.
• Ontregeling: door medicatie of jodium.

Hoewel deze aandoeningen vergelijkbare klachten kunnen geven, is de onderliggende oorzaak verschillend. Bij Graves speelt het immuunsysteem een centrale rol, terwijl bij andere vormen van hyperthyreoïdie bijvoorbeeld knobbels of ontstekingen een rol spelen (Ross et al., 2016; Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Omdat verschillende aandoeningen vergelijkbare klachten kunnen geven, is bloedonderzoek vaak nodig om te bepalen wat de oorzaak van een overactieve schildklier is.

Lees meer over algemene klachten en oorzaken op de pagina over een te snel werkende schildklier.

Symptomen van de ziekte van Graves

De symptomen van de ziekte van Graves hangen meestal samen met een verhoogde hoeveelheid schildklierhormonen in het bloed (Lee & Pearce, 2023; Wiersinga et al., 2023). De klachten bij de ziekte van Graves lijken daarom vaak op de symptomen van een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie). In medische studies worden vooral hartkloppingen, tremor (trillen), gewichtsverlies, nervositeit, warmte-intolerantie en slaapproblemen genoemd als veelvoorkomende symptomen. (Lee & Pearce, 2023; Mounsey et al., 2025)

Veelvoorkomende klachten bij de ziekte van Graves vind je hieronder.:

Hartkloppingen en/of een versnelde hartslag

Hartkloppingen behoren tot de meest voorkomende symptomen van hyperthyreoïdie, waaronder ziekte van Graves. Schildklierhormonen stimuleren namelijk het hart en de bloedvaten. Hierdoor gaat het hart sneller en krachtiger pompen. Sommige mensen merken daardoor een bonzend gevoel op de borst of een versnelde hartslag, zelfs in rust (Lee & Pearce, 2023).

Wanneer hyperthyreoïdie langere tijd aanwezig is, kan het risico op hartritmestoornissen toenemen. Een bekende ritmestoornis die vaker voorkomt bij een te snel werkende schildklier is atriumfibrilleren. Hierbij klopt het hart onregelmatig en vaak sneller dan normaal, doordat de bovenste kamers van het hart niet goed samenwerken. Dit kan zorgen voor klachten zoals hartkloppingen, een opgejaagd gevoel, duizeligheid of kortademigheid (Wiersinga et al., 2023).

Innerlijke onrust of een gejaagd gevoel

Een verhoogde hoeveelheid schildklierhormoon kan het zenuwstelsel actiever maken. Hierdoor kan het lichaam voortdurend in een verhoogde staat van alertheid staan. Dit kan leiden tot gevoelens van innerlijke onrust, nervositeit of een gejaagd gevoel (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Overmatig zweten en het snel warm hebben

Mensen met Graves hebben vaak sneller last van warmte en zweten. Door de versnelde stofwisseling produceert het lichaam meer warmte, waardoor iemand zich sneller warm kan voelen en meer kan zweten (Lee & Pearce, 2023).

Trillende handen of gespannen spieren

Trillende handen komen vaak voor bij de ziekte van Graves. Dit komt doordat schildklierhormonen het zenuwstelsel actiever maken. Wanneer het zenuwstelsel voortdurend geactiveerd is, kan het lichaam moeilijk ontspannen. Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals tremor (trillen), nervositeit, gespannen spieren en een opgejaagd gevoel (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Onbedoeld gewichtsverlies ondanks normaal eten

Veel mensen met Graves vallen af zonder dat ze minder eten. Dit komt doordat schildklierhormonen de stofwisseling versnellen. Daardoor verbruikt het lichaam meer energie, ook in rust. Hierdoor kan gewichtsverlies optreden, zelfs wanneer iemand normaal eet of juist meer trek heeft dan gebruikelijk. In sommige gevallen kan ook spiermassa afnemen doordat het lichaam sneller eiwitten verbruikt (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Moeite met slapen of onrustige slaap

Slaapproblemen komen regelmatig voor bij de ziekte van Graves. Wanneer de hoeveelheid schildklierhormoon verhoogd is, wordt het zenuwstelsel actiever. Daardoor kan het lichaam moeilijker tot rust komen. Veel mensen ervaren moeite met inslapen, licht slapen of vroeg wakker worden. Slechte slaap kan vervolgens weer andere klachten versterken, zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en concentratieproblemen (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Vermoeidheid of uitputting

Hoewel de stofwisseling versnelt, kunnen mensen met Graves zich juist erg moe voelen. Dit kan onder andere komen door slechte slaap, spierzwakte en het feit dat het lichaam continu meer energie verbruikt dan normaal (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Niet iedereen ervaart alle symptomen in dezelfde mate. De ernst van de klachten kan verschillen per persoon en hangt onder andere af van de mate van hormonale ontregeling. Soms ontwikkelen klachten zich geleidelijk, waardoor ze in het begin moeilijk te herkennen zijn of lijken op stress, vermoeidheid of hormonale schommelingen (NHG-werkgroep, 2025).

Oogklachten bij de ziekte van Graves

Een specifiek kenmerk van de ziekte van Graves is dat ook oogklachten kunnen optreden. Dit wordt Graves-orbitopathie genoemd, ook wel thyroid eye disease of de oogziekte bij de ziekte van Graves. Hierbij ontstaat een ontstekingsreactie in het weefsel rondom en achter de ogen (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

Door deze ontsteking en zwelling neemt de druk in de oogkas toe. Dit kan verschillende klachten veroorzaken, zoals irritatie van het oogoppervlak, drukgevoel achter de ogen of veranderingen in het uiterlijk van de ogen. De ernst van de klachten kan sterk verschillen. Sommige mensen hebben alleen milde irritatie van de ogen, terwijl bij anderen duidelijk zichtbare veranderingen rond de ogen kunnen ontstaan (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

Ongeveer 20–30% van de mensen met de ziekte van Graves ontwikkelt oogziekte. De meeste klachten zijn mild, terwijl bij ongeveer 3–5% sprake is van ernstige oogverschijnselen (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

Mogelijke oogklachten bij de ziekte van Graves vind je hieronder:

Droge of geïrriteerde ogen

Droge ogen komen vaak voor bij Graves-orbitopathie. Dit kan ontstaan doordat de oogleden soms minder goed sluiten of doordat het oogoppervlak gevoeliger wordt door ontsteking. Hierdoor kan het oog uitdrogen en kunnen klachten ontstaan zoals een branderig gevoel of het gevoel alsof er zand in het oog zit (Wiersinga et al., 2023).

Gevoeligheid voor licht

Ontsteking van het oogoppervlak kan de ogen gevoeliger maken voor licht. Dit wordt fotofobie genoemd. Mensen kunnen daardoor sneller last krijgen van fel licht of moeite hebben met kijken in een lichte omgeving (Lee & Pearce, 2023).

Druk of pijn achter de ogen

Wanneer het weefsel achter de ogen opzwelt, kan de druk in de oogkas toenemen. Hierdoor kunnen mensen een drukkend gevoel of pijn achter de ogen ervaren, vooral bij oogbewegingen (Bartalena et al., 2021).

Roodheid of zwelling rond de ogen

Door de ontstekingsreactie kunnen de oogleden en het omliggende weefsel rood of gezwollen raken. Dit komt doordat ontstekingscellen en vocht zich ophopen in het weefsel rond de ogen (Wiersinga et al., 2023).

Een uitpuilend uiterlijk van de ogen

Bij sommige mensen kunnen de ogen naar voren komen te staan. Dit wordt exophthalmus of proptosis genoemd. Dit gebeurt doordat het vetweefsel en de oogspieren achter de ogen opzwellen en meer ruimte innemen in de oogkas. Daardoor kunnen de ogen verder naar voren worden gedrukt (Bartalena et al., 2021).

Niet iedereen met de ziekte van Graves krijgt oogklachten. Ongeveer een kwart tot de helft van de mensen met Graves ontwikkelt in meer of mindere mate oogverschijnselen. In veel gevallen zijn de klachten mild, maar bij een klein deel van de patiënten kan de oogziekte ernstiger verlopen (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

Wanneer oogklachten optreden, is het belangrijk om dit met een arts te bespreken. Vroege herkenning en behandeling kunnen helpen om verergering van klachten te voorkomen.

Oorzaken van de ziekte van Graves

De ziekte van Graves ontstaat door een auto-immuunreactie van het immuunsysteem. Bij deze aandoening maakt het immuunsysteem antistoffen aan tegen de TSH-receptor van de schildklier. Deze antistoffen worden TRAb genoemd (thyrotropin receptor antibodies). Normaal gesproken wordt de schildklier aangestuurd door het hormoon TSH uit de hypofyse. Bij de ziekte van Graves nemen de TRAb-antistoffen deze rol als het ware over. Ze stimuleren de TSH-receptor voortdurend, waardoor de schildklier continu schildklierhormonen blijft produceren. Hierdoor kan een overactieve schildklier ontstaan (Ross et al., 2016; Wiersinga et al., 2023).

Waarom het immuunsysteem bij sommige mensen deze antistoffen gaat maken, is niet volledig bekend. Uit wetenschappelijke studies blijkt meestal dat meerdere factoren samen een rol spelen. Zowel genetische aanleg als omgevingsfactoren kunnen bijdragen aan het ontstaan van de ziekte (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Hieronder staan enkele factoren die mogelijk een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte van Graves.

Erfelijke aanleg

Genetische factoren spelen waarschijnlijk een belangrijke rol bij de ziekte van Graves. De aandoening komt namelijk vaker voor binnen bepaalde families en bij mensen met een familiegeschiedenis van auto-immuunziekten. Dit suggereert dat bepaalde genetische variaties het immuunsysteem gevoeliger kunnen maken voor ontregeling (Wiersinga et al., 2023).

Genen die betrokken zijn bij de regulatie van het immuunsysteem kunnen invloed hebben op de kans dat het lichaam antistoffen tegen de schildklier ontwikkelt. Dit betekent echter niet dat de ziekte altijd erfelijk is. Vaak ontstaat de ziekte van Graves door een combinatie van genetische aanleg en omgevingsfactoren (Lee & Pearce, 2023).

Hormonale factoren en geslacht

De ziekte van Graves komt duidelijk vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Vrouwen krijgen deze aandoening naar schatting 5 tot 10 keer vaker dan mannen (Antonelli et al., 2020). Auto-immuunziekten in het algemeen worden vaker gezien bij vrouwen, wat mogelijk samenhangt met hormonale verschillen en met de manier waarop het immuunsysteem wordt gereguleerd (Wiersinga et al., 2023).

Hormonale veranderingen, zoals tijdens zwangerschap, na de bevalling of rond de overgang, kunnen mogelijk invloed hebben op het immuunsysteem. Hierdoor kan bij sommige mensen een auto-immuunreactie worden uitgelokt of verergerd (Lee & Pearce, 2023).

Roken

Roken is een bekende risicofactor voor de ziekte van Graves en speelt vooral een rol bij het ontstaan van oogklachten (Graves-orbitopathie). Uit studies blijkt dat rokers een grotere kans hebben op het ontwikkelen van deze oogziekte en dat de klachten bij rokers vaak ernstiger kunnen verlopen (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

De precieze mechanismen zijn nog niet volledig duidelijk, maar roken lijkt ontstekingsprocessen en immuunreacties in het weefsel rond de ogen te versterken.

Stress of lichamelijke overbelasting

Soms wordt langdurige stress genoemd als mogelijke trigger voor de ziekte van Graves. Stress kan een invloed hebben op het immuunsysteem en de hormonale balans van het lichaam. Hierdoor kan het moment waarop de ziekte zichtbaar wordt, mogelijk worden beïnvloed (Lee & Pearce, 2023).

Het is echter belangrijk om te benadrukken dat stress niet de directe oorzaak is van Graves. De ziekte ontstaat doorgaans door een combinatie van verschillende factoren. Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat klachten ontstaan of verergeren tijdens of na een stressvolle periode. Hierdoor kan de indruk ontstaan dat stress de oorzaak is, terwijl de ziekte vaak al in het lichaam aanwezig was zonder dat dit direct merkbaar was.

Andere auto-immuunziekten

Mensen met een auto-immuunziekte hebben een grotere kans om ook andere auto-immuunziekten te ontwikkelen. Zo komt de ziekte van Graves soms voor bij mensen met bijvoorbeeld type 1 diabetes, coeliakie of andere auto-immuunaandoeningen (Wiersinga et al., 2023).

Dit komt waarschijnlijk doordat het immuunsysteem bij deze mensen gevoeliger is voor ontregeling.

In de meeste gevallen ontstaat de ziekte van Graves dus niet door één enkele oorzaak. Vaak gaat het om een combinatie van genetische aanleg, hormonale factoren en omgevingsfactoren die samen bijdragen aan het ontstaan van de auto-immuunreactie.

Hoe wordt de ziekte van Graves vastgesteld?

Wanneer klachten passen bij een mogelijke schildklieraandoening, kan bloedonderzoek duidelijkheid geven. Met bloedtesten kan worden beoordeeld hoe actief de schildklier is en of er aanwijzingen zijn voor een auto-immuunreactie. Omdat de ziekte van Graves meestal leidt tot een overactieve schildklier, worden eerst de belangrijkste schildklierhormonen in het bloed gemeten (Lee & Pearce, 2023; NICE, 2024).

Schildklier bloedonderzoek (TSH, FT4, FT3)

Bij een vermoeden van een overactieve schildklier worden meestal de hormonen TSH, FT4 en soms FT3 gemeten. Deze waarden geven samen een goed beeld van de schildklierfunctie en worden in richtlijnen genoemd als de belangrijkste eerste testen bij hyperthyreoïdie (NICE, 2024; Ross et al., 2016).

Belangrijkste bloedtesten:

• TSH: de TSH-waarde is vaak de eerste waarde die verandert. Bij een overactieve schildklier wordt TSH meestal laag, omdat het lichaam probeert de productie van schildklierhormonen af te remmen wanneer er al te veel hormoon aanwezig is.
• FT4 en FT3: deze hormonen geven inzicht in hoeveel schildklierhormoon in het bloed aanwezig is. Bij de ziekte van Graves kunnen FT3 en FT4 verhoogd zijn, doordat de schildklier continu wordt gestimuleerd om hormonen te produceren (Lee & Pearce, 2023).

Aanvullend onderzoek via de arts

Wanneer een arts vermoedt dat de ziekte van Graves aanwezig is, kan aanvullend bloedonderzoek worden gedaan naar specifieke antistoffen, zoals TRAb. Deze antistoffen stimuleren de schildklier en ondersteunen de diagnose van Graves (Ross et al., 2016; Wiersinga et al., 2023).

Als er meer duidelijkheid nodig is, kan ook beeldvormend onderzoek worden gedaan, zoals:

• Echografiie: een onderzoek waarbij met geluidsgolven naar de structuur van de schildklier wordt gekeken.
• Nucleaire scan: een scan die laat zien hoe actief verschillende delen van de schildklier hormoon produceren.

Deze onderzoeken kunnen helpen om een onderscheid te maken tussen Graves, knobbels in de schildklier of een ontsteking van de schildklier (Ross et al., 2016; Wiersinga et al., 2023).

Schildklier testen

Wanneer je wilt onderzoeken of je schildklier mogelijk te snel werkt, is bloedonderzoek vaak een gebruikelijke eerste stap. Een losse TSH-test geeft een eerste indruk, terwijl een uitgebreider schildklierprofiel meer informatie geeft over de hormoonspiegels en de aansturing van de schildklier (NHG-werkgroep, 2025; NICE, 2024; Ross et al., 2016).

Schildklierprofiel (TSH, FT3, FT4)

Aanbevolen bij: hartkloppingen, onrust, gewichtsveranderingen, warmte-intolerantie, slaapproblemen of een veranderde stofwisseling.

Meet: de werking van de schildklier via drie belangrijke hormonen: TSH, FT4 en FT3. Deze combinatie geeft een breder beeld van de schildklierfunctie en helpt om zowel een te snelle als te trage schildklier beter in kaart te brengen.

Een uitgebreider schildklierprofiel is vooral nuttig wanneer je niet alleen wilt weten of er “iets” afwijkend is, maar ook welke kant het op wijst. Bij hyperthyreoïdie is TSH meestal verlaagd en zijn FT4 en/of FT3 verhoogd. Soms is T3 verhoogd terwijl FT4 nog normaal is. Daarom kan FT3 bij verdenking op een te snel werkende schildklier extra waardevol zijn.

TSH schildklier test: schildklierwerking

Aanbevolen bij: onrust, hartkloppingen, vermoeidheid, gewichtsveranderingen of wanneer je een eerste indruk wilt krijgen van de schildklierwerking.

Meet: de hoeveelheid TSH in het bloed. TSH wordt gemaakt in de hypofyse en stuurt de schildklier aan. Een afwijkende TSH-waarde kan een eerste aanwijzing zijn dat de schildklier te snel of te traag werkt.

Een losse TSH test is vaak een goede eerste screening, maar vertelt niet altijd het hele verhaal. Bij een lage TSH-waarde is meestal aanvullend FT4 en soms FT3 nodig om vast te stellen of er sprake is van hyperthyreoïdie.

Aanvullende testen die interessant zijn

Cortisol test

Aanbevolen bij: aanhoudende stress, onrust, slaapproblemen of een gevoel dat je lichaam continu “aan” staat.

Meet: het stresshormoon cortisol. Dit zegt niet of je schildklier te snel werkt, maar kan wel relevant zijn wanneer stress een duidelijke rol speelt in het klachtenbeeld.

Vitamine D test

Aanbevolen bij: vermoeidheid, weinig blootstelling aan zonlicht of een laag energieniveau.

Meet: de hoeveelheid vitamine D. Dit is geen schildkliertest, maar kan bij een breder vermoeidheids- of herstelbeeld zinvol zijn.

IJzertekort test

Aanbevolen bij: vermoeidheid, kortademigheid, hartkloppingen of een laag energieniveau.

Meet: ijzerstatus of ijzervoorraad. Ook dit onderzoek stelt geen schildklieraandoening vast, maar kan behulpzaam zijn wanneer klachten zoals vermoeidheid, hartkloppingen of kortademigheid mogelijk ook door een tekort verklaard kunnen worden.

Wat kun je doen?

Wanneer wordt vastgesteld dat de schildklier te snel werkt door de ziekte van Graves, verloopt de behandeling meestal via een huisarts of specialist, zoals een internist of endocrinoloog. De behandeling is gericht op het verminderen van de overmatige productie van schildklierhormonen en het beperken van klachten en mogelijke complicaties. Omdat schildklierhormonen invloed hebben op veel organen in het lichaam, zoals het hart, de spieren, het zenuwstelsel en de botten, is medische begeleiding belangrijk bij een overactieve schildklier (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Welke behandeling het meest geschikt is, hangt onder andere af van de oorzaak van de hyperthyreoïdie, de leeftijd van de patiënt, de ernst van de klachten en eventuele andere gezondheidsproblemen. Daarom wordt de behandeling altijd afgestemd op de individuele situatie (Ross et al., 2016).

Medische behandeling

De behandeling van de ziekte van Graves is meestal gericht op het verminderen van de hoeveelheid schildklierhormoon in het lichaam. In richtlijnen worden drie hoofdbehandelingen genoemd: medicatie, behandeling met radioactief jodium en in sommige gevallen een operatie aan de schildklier (Ross et al., 2016; Lee & Pearce, 2023).

• Medicatie: vaak wordt gestart met medicijnen die de productie van schildklierhormonen remmen. Deze medicijnen worden thyreostatica genoemd, zoals methimazol of carbimazol. Ze remmen de aanmaak van schildklierhormonen in de schildklier, waardoor de hormoonspiegels geleidelijk kunnen normaliseren (Ross et al., 2016).
• Radioactief jodium: bij deze behandeling krijgt de patiënt een kleine hoeveelheid radioactief jodium toegediend. De schildklier neemt jodium normaal gesproken op om hormonen te maken. Door radioactief jodium te gebruiken worden overactieve schildkliercellen selectief beschadigd, waardoor de schildklier minder hormoon gaat produceren. De behandeling wordt al lange tijd toegepast en is over het algemeen veilig. De hoeveelheid straling is beperkt en werkt vooral op de schildklier zelf. Wel kan de schildklier na verloop van tijd juist te langzaam gaan werken, waardoor een behandeling met schildklierhormoon nodig kan zijn. Andere bijwerkingen komen minder vaak voor (Lee & Pearce, 2023; NICE, 2024).
• Operatie van de schildklier: in sommige situaties kan een operatie worden overwogen waarbij een groot deel van de schildklier wordt verwijderd. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer medicatie onvoldoende werkt, wanneer er grote schildkliervergrotingen aanwezig zijn of wanneer andere behandelingen niet geschikt zijn (Ross et al., 2016).

Bij klachten zoals hartkloppingen of trillen kunnen daarnaast tijdelijk bètablokkers worden voorgeschreven. Deze medicijnen verminderen de effecten van schildklierhormonen op het hart en het zenuwstelsel, waardoor symptomen zoals een snelle hartslag of nervositeit kunnen afnemen (Lee & Pearce, 2023).

Behandeling van oogklachten bij de ziekte van Graves

Bij sommige mensen met de ziekte van Graves ontstaan oogklachten. Dit wordt Graves-orbitopathie genoemd. Hierbij ontstaat ontsteking en zwelling in het weefsel rond de ogen, wat kan leiden tot klachten zoals droge ogen, druk achter de ogen, roodheid of een uitpuilend uiterlijk van de ogen (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

De behandeling van deze oogklachten hangt af van de ernst van de symptomen. Bij milde klachten kunnen maatregelen zoals kunsttranen, bescherming van de ogen en het vermijden van uitdroging van het oogoppervlak helpen om klachten te verminderen (Bartalena et al., 2021).

Bij ernstigere vormen van Graves-orbitopathie kan behandeling met ontstekingsremmende medicatie nodig zijn, zoals corticosteroïden. Deze medicijnen kunnen ontstekingen in het weefsel rond de ogen verminderen. In zeldzame gevallen kan een operatie nodig zijn om de druk in de oogkas te verlagen of om de positie van de ogen te verbeteren (Bartalena et al., 2021).

Levensverwachting bij de ziekte van Graves

Met een goede behandeling is de levensverwachting bij de ziekte van Graves doorgaans normaal. De aandoening is in de meeste gevallen goed te behandelen wanneer de diagnose tijdig wordt gesteld en de schildklierhormonen onder controle worden gebracht (Lee & Pearce, 2023).

Wanneer een overactieve schildklier echter langere tijd onbehandeld blijft, kan dit leiden tot complicaties. Een langdurig verhoogde hoeveelheid schildklierhormoon kan bijvoorbeeld het hart belasten en het risico op hartritmestoornissen vergroten. Ook kan botverlies versnellen doordat schildklierhormonen invloed hebben op de balans tussen botopbouw en botafbraak (Wiersinga et al., 2023).

Daarom is het belangrijk om klachten die kunnen passen bij een te snel werkende schildklier tijdig te laten onderzoeken. Met de juiste behandeling en controle kunnen de meeste mensen met de ziekte van Graves een normale levensverwachting en kwaliteit van leven behouden (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Ondersteunende leefstijl

Naast medische behandeling kan een gezonde leefstijl helpen om het lichaam te ondersteunen bij de ziekte van Graves. Omdat een overactieve schildklier veel processen in het lichaam versnelt, kan het lichaam sneller energie verbruiken en gevoeliger zijn voor overbelasting. Een stabiele leefstijl kan daarom helpen om het herstel te ondersteunen en klachten beter controleerbaar te maken. Het is wel belangrijk om te benadrukken dat leefstijlmaatregelen geen vervanging zijn voor medische behandeling, maar vooral een ondersteunende rol hebben (Wiersinga et al., 2023; Lee & Pearce, 2023).

Voldoende rust en herstelmomenten

Bij een te snel werkende schildklier staat het lichaam vaak langdurig in een verhoogde activatiestand. Schildklierhormonen stimuleren namelijk onder andere het hart, het zenuwstelsel en de stofwisseling. Daardoor kan het lichaam sneller vermoeid raken en kan herstel meer tijd kosten. Regelmatige rustmomenten kunnen helpen om overbelasting te voorkomen en het lichaam gelegenheid te geven om te herstellen (Lee & Pearce, 2023).

Regelmatige slaap

Slaapproblemen komen vaak voor bij een overactieve schildklier. Verhoogde schildklierhormonen kunnen het zenuwstelsel actiever maken, waardoor inslapen of doorslapen moeilijker kan worden. Voldoende en regelmatige slaap is belangrijk voor herstel van het lichaam en voor een stabiele hormonale balans. Slechte slaap kan klachten zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en concentratieproblemen namelijk versterken (Wiersinga et al., 2023).

Stress zoveel mogelijk beperken

Langdurige stress kan invloed hebben op verschillende systemen in het lichaam, waaronder het immuunsysteem en het zenuwstelsel. Hoewel stress niet de directe oorzaak is van de ziekte van Graves, kan het wel bijdragen aan het verergeren van klachten zoals hartkloppingen, innerlijke onrust en slaapproblemen. Technieken die helpen bij ontspanning, zoals rustige beweging, ademhalingsoefeningen of mindfulness, kunnen daarom ondersteunend zijn bij het omgaan met klachten (Lee & Pearce, 2023).

Een gevarieerd en voldoende voedingspatroon

Bij een overactieve schildklier verbruikt het lichaam vaak meer energie doordat de stofwisseling versnelt. Hierdoor kan het risico op onbedoeld gewichtsverlies en vermoeidheid toenemen. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende energie en voedingsstoffen kan helpen om het lichaam te ondersteunen en tekorten te voorkomen. Vooral voldoende eiwitten, vitaminen en mineralen zijn belangrijk voor herstel en algemene gezondheid (Wiersinga et al., 2023).

Hoewel leefstijlmaatregelen de ziekte van Graves niet genezen, kunnen ze wel bijdragen aan een betere balans in het lichaam en helpen om beter met de klachten om te gaan. Medische begeleiding blijft echter belangrijk om de schildklierhormonen goed onder controle te houden (Lee & Pearce, 2023).

Voeding bij de ziekte van Graves

Voedingsadviezen kunnen ondersteunend zijn, maar behandelen de auto-immuunreactie of de overactieve schildklier van de ziekte van Graves niet op zichzelf. Aanpassingen in voeding kunnen vooral zinvol zijn wanneer er sprake is van gewichtsverlies, vermoeidheid of spierzwakte. Bij deze aandoening produceert de schildklier meer hormonen dan nodig is, waardoor de stofwisseling versnelt. Daardoor verbruikt het lichaam meer energie en kunnen processen zoals warmteproductie, hartslag en energieverbruik toenemen. Om die reden is het vaak zinvol om voedingsadviezen te richten op voldoende energie, eiwitten en belangrijke voedingsstoffen zoals calcium en vitamine D (Soetedjo et al., 2024; Lee & Pearce, 2023).

Deze voedings- en leefstijladviezen kunnen helpen bij klachten van de ziekte van Graves:

• Zorg voor voldoende calorie-inname, vooral bij onbedoeld gewichtsverlies. Bij een overactieve schildklier verbruikt het lichaam meer energie, waardoor het risico op gewichtsverlies en vermoeidheid kan toenemen.
• Kies regelmatig voor eiwitrijke voeding ter ondersteuning van spiermassa en herstel. Bij een langdurig verhoogde stofwisseling kan het lichaam namelijk sneller spierweefsel afbreken.
• Let op voldoende calcium en vitamine D, omdat langdurige hyperthyreoïdie kan bijdragen aan een verhoogde botafbraak. Deze voedingsstoffen zijn belangrijk voor het behoud van sterke botten.
• Beperk overmatig cafeïnegebruik, omdat dit het zenuwstelsel stimuleert en klachten zoals onrust, hartkloppingen en slaapproblemen kan versterken.
• Eet regelmatig gedurende de dag om grote energiedalingen te beperken. Door de versnelde stofwisseling kan het energieniveau sneller schommelen.

Hoewel deze adviezen kunnen helpen bij het ondersteunen van het lichaam, vervangen ze geen medische behandeling. Bij de ziekte van Graves is het belangrijk dat de schildklierfunctie medisch wordt gecontroleerd en behandeld wanneer dat nodig is.

Voorbeeld dagmenu

Ontbijt: Havermout met Griekse yoghurt, banaan, walnoten, pompoenpitten of pindakaas.

Lunch: Volkoren wrap met kip, zalm of hummus, avocado en groenten zoals spinazie, tomaat, komkommer of paprika.

Tussendoor (optioneel): Smoothie met Griekse yoghurt, banaan, bessen en een handje amandelen.

Avondeten: Gebakken zalm, kip of tofu/linzen/kikkererwten met zilvervliesrijst of aardappelen, groenten zoals broccoli, courgette, wortel of spinazie en een scheut olijfolie.

Extra snack (optioneel): Fruit met noten of een volkoren cracker met amandelpasta.

Belangrijk: Strenge diëten of crashdiëten worden afgeraden. Bij een te snel werkende schildklier verbruikt het lichaam vaak meer energie, waardoor onbedoeld gewichtsverlies kan optreden. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende energie, eiwitten en voedingsstoffen kan helpen om het lichaam te ondersteunen. Bij duidelijke gewichtsafname of vragen over voeding kan begeleiding van een diëtist zinvol zijn.

Wanneer naar de huisarts?

Ga naar de huisarts bij aanhoudende klachten die kunnen passen bij een overactieve schildklier of de ziekte van Graves, zoals hartkloppingen, onverklaarbaar gewichtsverlies, trillen, innerlijke onrust, overmatig zweten of slaapproblemen (Lee & Pearce, 2023; Mounsey et al., 2025).

Ook bij oogklachten, zoals druk achter de ogen, roodheid, droge ogen of veranderingen in het uiterlijk van de ogen, is het verstandig om medisch advies te vragen. Bij de ziekte van Graves kan namelijk een ontsteking ontstaan in het weefsel rond de ogen, wat Graves-orbitopathie wordt genoemd (Wiersinga et al., 2023; Bartalena et al., 2021).

De huisarts kan lichamelijk onderzoek doen en bloedonderzoek naar de schildklierwaarden aanvragen. Wanneer er aanwijzingen zijn voor de ziekte van Graves kan aanvullend onderzoek worden gedaan naar antistoffen of kan een verwijzing naar een internist of endocrinoloog volgen (NICE, 2024; Ross et al., 2016).

Betrouwbare bronnen over de ziekte van Graves en hyperthyreoïdie (volledig lijst)

1. NHG-werkgroep (2025). NHG-Standaard Schildklieraandoeningen. Nederlands Huisartsen Genootschap. Lees meer

2. Lieshout J., et al. (2013). NHG-Standaard Schildklieraandoeningen (tweede herziening). Huisarts en Wetenschap. Lees meer

3. Lee S.Y., et al. (2023). Hyperthyroidism: A Review. JAMA. Lees meer

4. Wiersinga W.M. (2023). Hyperthyroidism: aetiology, pathogenesis, diagnosis, management, complications, and prognosis. Lancet Diabetes Endocrinol. Lees meer

5. Mounsey A., et al. (2025). Hyperthyroidism: Diagnosis and Treatment. Am Fam Physician. Lees meer

6. NICE. Thyroid disease: assessment and management. Laatst herzien in 2025; aanbevelingen en diagnostiek rond schildklierziekten. Lees meer

7. Ross D.S., et al. (2016). American Thyroid Association Guidelines for Diagnosis and Management of Hyperthyroidism and Other Causes of Thyrotoxicosis. Lees meer

8. Soetedjo N.N.M., et al. (2024). The impact of thyroid disorder on cardiovascular disease. Lees meer

9. Bode H., et al. (2022). Hyperthyroidism and clinical depression: a systematic review and meta-analysis. Lees meer

10. Bartalena L., et al. (2021). The 2021 European Group on Graves' orbitopathy (EUGOGO) clinical practice guidelines for the medical management of Graves' orbitopathy. European Journal of Endocrinology. Lees meer

11. Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap). Te snel werkende schildklier. Patiënteninformatie van Nederlandse huisartsen over symptomen, oorzaken en behandeling van een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie), waaronder de ziekte van Graves. Laatst geraadpleegd op: 18 maart 2026. Lees meer

12. American Thyroid Association. Hyperthyroidism (Overactive Thyroid). Uitleg over oorzaken, symptomen en behandeling van een overactieve schildklier (hyperthyreoïdie), waaronder de ziekte van Graves. Laatst geraadpleegd op: 18 maart 2026. Lees meer

13. Gezondheid en Wetenschap (2019). Te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie). Evidence-based uitleg over oorzaken, symptomen en diagnostiek van een te snel werkende schildklier. Lees meer

14. American Thyroid Association. Thyroid Function Tests. Uitleg over TSH, FT4 en andere schildkliertesten. Laatst geraadpleegd op: 18 maart 2026. Lees meer

15. Pokhrel B., Bhusal K. (2023). Graves Disease. Lees meer

16. Reid J.R., Wheeler S.F. (2005). Hyperthyroidism: diagnosis and treatment. Lees meer

17. Antonelli A., et al. (2020). Graves' disease: Epidemiology, genetic and environmental risk factors and viruses. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. Lees meer