Haaruitval

Wat is haaruitval?

Haaruitval, ook wel haarverlies of alopecia genoemd, is een veelvoorkomende klacht waarbij meer haren uitvallen dan gebruikelijk of het haar geleidelijk dunner wordt. Alopecia is de medische verzamelnaam voor verschillende vormen van haaruitval. Sommige vormen zijn tijdelijk en herstellen vanzelf, terwijl andere vormen langdurig of blijvend kunnen zijn.

Het is normaal om dagelijks ongeveer 50 tot 100 haren te verliezen. Dit hoort bij de natuurlijke haargroei, waarbij haren voortdurend een groeicyclus doorlopen. Oude haren vallen uit en worden normaal gesproken vervangen door nieuwe haren uit dezelfde haarfollikel, zolang de haarfollikel gezond blijft. Hierdoor blijft de totale hoeveelheid haar bij de meeste mensen lange tijd ongeveer gelijk (DermNet NZ; StatPearls, 2024).

Niet al het haarverlies is afwijkend. Meer haren tijdens het wassen, borstelen of föhnen betekent niet automatisch dat er sprake is van een onderliggend probleem. Wanneer het haar zichtbaar dunner wordt, de scheiding breder lijkt, er kale plekken ontstaan of je enkele maanden duidelijk meer haar verliest dan normaal, kan het zinvol zijn om verder te kijken naar mogelijke oorzaken.

Haaruitval kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld na een periode van lichamelijke of emotionele stress, een infectie, een operatie, zwangerschap of hormonale veranderingen. In veel gevallen kan de haargroei zich daarna weer herstellen. Er zijn echter ook vormen van haaruitval die geleidelijk ontstaan en blijvend kunnen zijn, zoals erfelijke haaruitval (androgenetische alopecia). Welke vorm van haaruitval iemand krijgt, verschilt per persoon en hangt af van verschillende factoren (StatPearls, 2024; American Academy of Dermatology).

Het is belangrijk om te beseffen dat haaruitval geen diagnose is, maar een symptoom. Er zijn verschillende lichamelijke processen en aandoeningen in het lichaam die de haargroei kunnen beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan hormonale veranderingen, problemen met de schildklier, langdurige stress, ziekte, tekorten aan vitamines of mineralen, erfelijke aanleg of het gebruik van bepaalde medicijnen. Vaak is er niet één duidelijke oorzaak, maar is er sprake van een combinatie van factoren die elkaar kunnen versterken (DermNet NZ; NHG Behandelrichtlijn Alopecia; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).

Daarnaast wordt de oorzaak van haaruitval niet altijd direct zichtbaar. Omdat haren een relatief lange groeicyclus hebben, kan haarverlies pas twee tot vier maanden na een lichamelijke of psychische belasting optreden. Hierdoor is het soms lastig om een duidelijk verband te leggen tussen een gebeurtenis en het moment waarop het haar begint uit te vallen. Bij langdurige of toenemende haaruitval kan aanvullend onderzoek helpen om mogelijke onderliggende oorzaken beter in kaart te brengen (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; NHG Behandelrichtlijn Alopecia).

Hoe vaak komt haaruitval voor?

Haaruitval komt veel voor en kan op iedere leeftijd voorkomen. De kans op haarverlies neemt wel toe naarmate mensen ouder worden. Welke vorm van haaruitval ontstaat, hangt onder andere af van erfelijke aanleg, hormonale veranderingen, leeftijd, algemene gezondheid en leefstijlfactoren (American Academy of Dermatology; DermNet NZ).

De meest voorkomende vorm van haaruitval is androgenetische alopecia, ook wel erfelijke haaruitval genoemd. Wereldwijd ontwikkelt ongeveer 50% van de mannen rond het 50e levensjaar kenmerken van androgenetische alopecia. Bij vrouwen komt erfelijke haaruitval eveneens veel voor, al verloopt het patroon meestal anders. Naar schatting ontwikkelt ongeveer 40% van de vrouwen gedurende het leven kenmerken van vrouwelijke erfelijke haaruitval, waarbij de klachten vooral na de menopauze vaker zichtbaar worden (StatPearls, 2024).

Naast erfelijke haaruitval komt ook telogeen effluvium regelmatig voor. Dit is een vorm van tijdelijke haaruitval die kan ontstaan na een periode van lichamelijke of emotionele belasting, zoals een ernstige infectie, een operatie, zwangerschap, langdurige stress of snel gewichtsverlies. Omdat deze vorm van haaruitval meestal pas enkele maanden na de uitlokkende gebeurtenis zichtbaar wordt, wordt het verband niet altijd direct herkend (StatPearls, 2024).

Hoewel haaruitval vaak een onschuldige verklaring heeft, kan het soms ook een aanwijzing zijn voor een onderliggende aandoening of een tekort aan belangrijke voedingsstoffen. Daarom wordt haaruitval bij aanhoudende klachten meestal beoordeeld in combinatie met andere symptomen, zoals vermoeidheid, veranderingen in het gewicht, menstruatieproblemen of klachten die passen bij een schildklieraandoening. De uiteindelijke oorzaak verschilt per persoon en is vaak het gevolg van een samenspel van meerdere factoren.

Symptomen en kenmerken van haaruitval

De symptomen van haaruitval kunnen per persoon verschillen en ontstaan niet altijd plotseling. Sommige mensen merken dat er meer haren uitvallen tijdens het wassen of borstelen, terwijl anderen pas opmerken dat het haar geleidelijk dunner wordt of dat de hoofdhuid beter zichtbaar wordt. Welke klachten optreden, hangt onder andere af van de oorzaak van de haaruitval en van het type haarverlies (DermNet NZ; StatPearls, 2024).

Wat haaruitval vaak kenmerkt, is het patroon waarin het haarverlies optreedt. Sommige vormen veroorzaken een geleidelijke afname van de haardichtheid over langere tijd, terwijl andere vormen juist leiden tot een plotselinge toename van haarverlies of plaatselijke kale plekken (DermNet NZ; American Academy of Dermatology).

Hoe ontstaan de klachten?

Wanneer de normale haargroeicyclus verstoord raakt, kunnen meer haren dan gebruikelijk tegelijkertijd in de rust- en uitvalfase terechtkomen. Hierdoor neemt het haarverlies tijdelijk toe of wordt het haar geleidelijk dunner (StatPearls, 2024). Bij haaruitval kunnen verschillende processen een rol spelen:

• Verstoring van de haargroeicyclus: door stress, ziekte, hormonale veranderingen of bepaalde medicijnen, zoals bloedverdunners, sommige hormonale medicijnen en bepaalde antidepressiva, kunnen meer haren tegelijk de uitvalfase ingaan, waardoor tijdelijk meer haarverlies ontstaat.
• Krimp van haarfollikels: bij erfelijke haaruitval worden haarfollikels geleidelijk kleiner. Nieuwe haren groeien hierdoor dunner en korter terug, waardoor het haar langzaam minder vol wordt.
• Verandering van de haardichtheid: wanneer uitgevallen haren niet snel genoeg worden vervangen of de nieuwe haren steeds fijner worden, neemt de dichtheid van het haar af en wordt de hoofdhuid zichtbaarder.

Niet iedereen reageert hetzelfde op deze processen. De ernst, snelheid en het patroon van haaruitval verschillen per persoon en worden beïnvloed door factoren zoals erfelijke aanleg, hormonen, leeftijd en algemene gezondheid (DermNet NZ; StatPearls, 2024).

Veelvoorkomende symptomen

Veelvoorkomende kenmerken van haaruitval zijn:

• Diffuus haarverlies over de hele hoofdhuid: het haar wordt overal geleidelijk dunner zonder duidelijke kale plekken. Dit wordt vaak gezien bij tijdelijk haarverlies, zoals na ziekte of stress.
• Dunner wordend haar: de haardos verliest geleidelijk volume doordat haren uitvallen of dunner terug groeien.
• Meer haren tijdens het wassen of kammen: een toename van haarverlies kan opvallen in de douche, op het kussen of in de haarborstel. Op zichzelf hoeft dit niet altijd afwijkend te zijn.
• Een bredere scheiding of zichtbare hoofdhuid: vooral boven op het hoofd kan de hoofdhuid beter zichtbaar worden doordat de haardichtheid afneemt.
• Een terugtrekkende haarlijn of dunner wordend haar op de kruin: dit patroon wordt vaak gezien bij erfelijke haaruitval, met name bij mannen.
• Kale plekken: bij sommige vormen van haaruitval, zoals alopecia areata, ontstaan één of meerdere scherp begrensde kale plekken.
• Verandering van de haarstructuur: nieuwe haren kunnen dunner, zachter of korter terug groeien dan voorheen, waardoor het haar minder vol lijkt.

Niet iedereen met haaruitval heeft alle bovenstaande klachten. Ook kunnen verschillende vormen van haaruitval vergelijkbare symptomen geven, waardoor het soms lastig is om de onderliggende oorzaak direct te herkennen (DermNet NZ; American Academy of Dermatology).

Verschillen tussen mannen en vrouwen

Het patroon van haaruitval verschilt vaak tussen mannen en vrouwen.

Bij vrouwen

• Diffuse uitdunning boven op het hoofd.
• Een bredere middenscheiding.
• De haarlijn blijft meestal behouden.
• Erfelijke haaruitval wordt vaak vanaf ongeveer 40–50 jaar duidelijker en komt na de menopauze aanzienlijk vaker voor.

Bij mannen

• Een terugtrekkende haarlijn of inhammen.
• Dunner wordend haar op de kruin.
• Erfelijke haaruitval kan al in de late tienerjaren of op jongvolwassen leeftijd beginnen en wordt met de leeftijd steeds vaker zichtbaar.

Deze verschillen hangen vaak samen met erfelijke aanleg en hormonale invloeden. Lees voor meer verdieping hierover de secties ‘Erfelijke haaruitval’ en ‘Haaruitval door hormonale veranderingen’ hieronder. Hoewel deze patronen vaak voorkomen, verschilt het verloop van haaruitval per persoon (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; DermNet NZ).

Inzicht krijgen in mogelijke oorzaken

Wil je weten waardoor jouw haaruitval mogelijk wordt veroorzaakt? Omdat haaruitval vaak het gevolg is van meerdere factoren tegelijk, kan aanvullend bloedonderzoek in sommige gevallen helpen om mogelijke onderliggende oorzaken in kaart te brengen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gekeken naar tekorten aan ijzer, ferritine, vitamine B12, vitamine D of zink, maar ook naar de schildklierfunctie of hormonen wanneer daar aanleiding voor is.

Het is belangrijk om de uitslag altijd te beoordelen in combinatie met je klachten en medische situatie. Een normale bloeduitslag sluit niet alle oorzaken van haaruitval uit en afwijkende waarden betekenen niet automatisch dat deze de enige verklaring zijn. Haaruitval blijft meestal een multifactoriële aandoening waarbij verschillende processen in het lichaam elkaar kunnen beïnvloeden.

Oorzaken van haaruitval

Haaruitval kan verschillende oorzaken hebben. Vaak is er niet één duidelijke oorzaak, maar spelen meerdere factoren tegelijk een rol. Welke factoren bijdragen aan haarverlies, verschilt per persoon en hangt onder andere samen met leeftijd, erfelijke aanleg, hormonen, voeding, leefstijl en de algemene gezondheid (NHG; DermNet NZ; AAD).

De haargroei is een voortdurend proces waarbij haarfollikels nieuwe haren aanmaken. Wanneer deze natuurlijke haargroeicyclus wordt verstoord, kunnen meer haren tegelijk uitvallen of groeien nieuwe haren dunner en minder sterk terug. Hierdoor neemt de haardichtheid geleidelijk af of ontstaat tijdelijk meer haarverlies (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).

Wat haaruitval complex maakt, is dat verschillende systemen in het lichaam invloed hebben op de haargroei, zoals:

• Het hormonale systeem: hormonen zoals testosteron, dihydrotestosteron (DHT), oestrogeen en schildklierhormonen beïnvloeden de activiteit van haarfollikels en de duur van de haargroeifase (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; DermNet NZ).
• De haargroeicyclus: verstoringen kunnen ervoor zorgen dat meer haren tegelijkertijd in de rust- en uitvalfase terechtkomen (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).
• De voedingstoestand: haarfollikels hebben voldoende bouwstoffen, vitamines en mineralen nodig om gezonde haren te kunnen produceren (DermNet NZ; Wang et al., 2024).
• Het immuunsysteem: bij sommige vormen van haaruitval, zoals alopecia areata, richt het afweersysteem zich tegen de haarfollikels (StatPearls – Alopecia Areata, 2024).
• Lichamelijke en psychische belasting: stress, ziekte, operaties en snel gewichtsverlies kunnen de normale haargroeicyclus tijdelijk verstoren (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).

Daardoor ontstaat haaruitval vaak door een combinatie van factoren die elkaar beïnvloeden en versterken. Bij de ene persoon speelt vooral erfelijke aanleg een rol, terwijl bij iemand anders hormonale veranderingen, tekorten aan voedingsstoffen of een periode van lichamelijke belasting de belangrijkste oorzaak zijn (NHG; DermNet NZ; AAD).

Erfelijke haaruitval

Erfelijke haaruitval, ook wel androgenetische alopecia genoemd, is wereldwijd de meest voorkomende vorm van haarverlies. Hierbij speelt niet alleen de hoeveelheid hormonen een rol, maar vooral de gevoeligheid van de haarfollikels voor dihydrotestosteron (DHT). DHT is een afgeleide van testosteron die ontstaat door omzetting van testosteron door het enzym 5-alpha-reductase (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).

Bij mensen met erfelijke haaruitval reageren bepaalde haarfollikels gevoeliger op DHT. Hierdoor worden de haarzakjes geleidelijk kleiner, een proces dat ook wel miniaturisatie wordt genoemd. De groeifase van het haar wordt korter, terwijl de rustfase relatief langer duurt. Nieuwe haren groeien daardoor steeds dunner, korter en lichter terug. Uiteindelijk kunnen sommige haarfollikels nauwelijks nog zichtbare haren produceren (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; DermNet NZ).

De gevoeligheid voor DHT is grotendeels erfelijk bepaald. Dat betekent dat iemand ook met normale testosteronwaarden erfelijke haaruitval kan ontwikkelen. Andersom krijgen niet alle mensen met relatief hoge testosteronwaarden automatisch haarverlies (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; AAD).

Bij mannen begint erfelijke haaruitval vaak met:

• Een terugtrekkende haarlijn: de haarfollikels aan de voorzijde van de hoofdhuid zijn vaak gevoeliger voor DHT. Hierdoor worden deze haren eerder dunner en korter, waardoor de haarlijn langzaam naar achteren verschuift (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; DermNet NZ).
• Het ontstaan van inhammen: de haarzakjes bij de slapen behoren tot de meest DHT-gevoelige gebieden van de hoofdhuid. Daardoor ontstaan hier vaak als eerste zichtbare veranderingen (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).
• Dunner wordend haar op de kruin: ook de haarfollikels boven op het hoofd reageren sterk op DHT. Naarmate deze haarzakjes kleiner worden, neemt de haardichtheid geleidelijk af en wordt de hoofdhuid beter zichtbaar (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; DermNet NZ).

Bij vrouwen verloopt erfelijke haaruitval meestal anders. De voorste haarlijn blijft vaak behouden, terwijl het haar boven op het hoofd geleidelijk dunner wordt (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).

Kenmerken die vaker bij vrouwen voorkomen zijn:

• Een bredere middenscheiding: doordat de haardichtheid boven op het hoofd afneemt, lijkt de scheiding langzaam breder te worden (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).
• Diffuse uitdunning: het haar wordt over een groter gebied dunner, zonder dat er direct kale plekken ontstaan. Dit patroon is kenmerkend voor vrouwelijke erfelijke haaruitval (DermNet NZ; AAD).
• Behoud van de haarlijn: in tegenstelling tot mannen blijft de haargrens aan de voorkant meestal intact, omdat de haarfollikels aan de voorzijde minder gevoelig zijn voor DHT (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).

Het tempo waarin erfelijke haaruitval verloopt, verschilt sterk per persoon. Bij sommigen ontwikkelt het zich geleidelijk over tientallen jaren, terwijl het bij anderen al op jonge leeftijd zichtbaar wordt (AAD; DermNet NZ).

Haaruitval door hormonale veranderingen

Hormonen spelen een belangrijke rol bij de regulatie van de haargroei. Ze beïnvloeden onder andere de duur van de groeifase van het haar, de activiteit van de haarfollikels en de snelheid waarmee nieuwe haren worden gevormd. Wanneer de hormoonbalans verandert, kan dit ertoe leiden dat meer haren tegelijkertijd in de uitvalfase terechtkomen of dat nieuwe haren dunner terug groeien (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).

Niet alleen de hoeveelheid hormonen is hierbij van belang. Ook de verhouding tussen verschillende hormonen en de gevoeligheid van de haarfollikels spelen een belangrijke rol. Daardoor kunnen sommige mensen haaruitval ontwikkelen terwijl hun hormoonwaarden binnen de normale referentiewaarden liggen (DermNet NZ; AAD).

Haaruitval bij vrouwen

Bij vrouwen kan haaruitval samenhangen met verschillende momenten waarop de hormoonbalans verandert.

• Tijdens de overgang: door de afname van oestrogeen krijgen androgenen, zoals testosteron, relatief meer invloed op de haarfollikels. Hierdoor kunnen haren geleidelijk dunner worden en neemt de haardichtheid boven op het hoofd af (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024).
• Na het stoppen met hormonale anticonceptie: wanneer de anticonceptie wordt gestopt, moet het lichaam de eigen hormoonproductie opnieuw op gang brengen. Deze tijdelijke hormonale verandering kan ervoor zorgen dat meer haren tegelijk in de uitvalfase terechtkomen (DermNet NZ).
• Na zwangerschap en bevalling (postpartum haaruitval): tijdens de zwangerschap blijven relatief veel haren in de groeifase onder invloed van verhoogde oestrogeenspiegels. Na de bevalling dalen deze hormonen snel, waardoor veel haren tegelijkertijd alsnog de uitvalfase ingaan. Hierdoor ontstaat vaak twee tot vier maanden later tijdelijk meer haarverlies (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).
• Hormonale schommelingen of hormonale aandoeningen: ook aandoeningen waarbij de hormoonbalans verandert, zoals PCOS of aandoeningen van de schildklier, kunnen invloed hebben op de haargroei (AAD; DermNet NZ).

Niet iedere vrouw krijgt haaruitval tijdens deze hormonale veranderingen. De mate waarin klachten ontstaan, hangt onder andere af van erfelijke aanleg, de gevoeligheid van de haarfollikels en andere factoren, zoals voeding en stress (DermNet NZ; StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024). Lees hier meer over op onze pagina over overgangsklachten.

Haaruitval bij mannen

Bij mannen hangen hormonale invloeden meestal samen met erfelijke haaruitval (androgenetische alopecia). Hierbij zijn de haarfollikels gevoeliger voor dihydrotestosteron (DHT), een afgeleide van testosteron. Hierdoor kan het haar geleidelijk dunner worden, vooral bij de haarlijn, de slapen en de kruin (StatPearls – Androgenetic Alopecia, 2024; DermNet NZ). Lees voor meer uitleg over het ontstaan en het typische patroon de sectie ‘Erfelijke haaruitval’ hierboven.

Haaruitval door schildklierproblemen

De schildklier speelt een belangrijke rol bij de stofwisseling en beïnvloedt vrijwel alle organen en weefsels in het lichaam, waaronder ook de haarfollikels. Schildklierhormonen zijn betrokken bij de groei, ontwikkeling en vernieuwing van haren. Wanneer de schildklier te weinig of juist te veel hormonen produceert, kan de normale haargroeicyclus verstoord raken (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; StatPearls – Hyperthyroidism, 2024; DermNet NZ).

Zowel een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) als een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) kunnen ervoor zorgen dat meer haren tegelijkertijd in de rustfase terechtkomen. Hierdoor ontstaat vaak diffuse haaruitval, waarbij het haar over de hele hoofdhuid dunner wordt in plaats van op één specifieke plek (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; StatPearls – Hyperthyroidism, 2024). Naast haaruitval komen vaak ook andere klachten voor, zoals:

• Vermoeidheid: doordat de stofwisseling trager of juist sneller verloopt, heeft het lichaam minder energie beschikbaar voor normale lichaamsprocessen (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; StatPearls – Hyperthyroidism, 2024).
• Gewichtsveranderingen: schildklierhormonen reguleren het energieverbruik. Een tekort leidt vaker tot gewichtstoename, terwijl een overschot juist kan leiden tot gewichtsverlies (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; StatPearls – Hyperthyroidism, 2024).
• Het snel koud of juist warm hebben: veranderingen in de stofwisseling beïnvloeden ook de lichaamstemperatuur (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; StatPearls – Hyperthyroidism, 2024).
• Een droge huid of broze nagels: ook huid en nagels reageren op veranderingen in schildklierhormonen (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; DermNet NZ).

Wanneer een schildklieraandoening goed wordt behandeld, kan ook de haargroei zich in veel gevallen geleidelijk herstellen. Omdat haren langzaam groeien, duurt dit herstel meestal enkele maanden (StatPearls – Hypothyroidism, 2024; DermNet NZ). Lees meer over schildklierproblemen.

Haaruitval door stress

Langdurige lichamelijke of emotionele stress kan invloed hebben op de normale haargroeicyclus en tijdelijk meer haaruitval veroorzaken. Deze vorm van haarverlies wordt telogeen effluvium genoemd en is één van de meest voorkomende oorzaken van tijdelijke diffuse haaruitval (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).

Bij stress verschuiven relatief veel haren tegelijkertijd van de groeifase naar de rustfase. De haren vallen niet direct uit, maar blijven meestal nog enkele maanden in de haarfollikel aanwezig. Daardoor ontstaat het haarverlies vaak pas twee tot vier maanden nadat de stressvolle periode heeft plaatsgevonden (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ). Stress kan onder andere ontstaan door:

• Langdurige werkdruk of een burn-out: langdurige lichamelijke en mentale belasting kan de normale haargroeicyclus verstoren (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Emotionele gebeurtenissen: bijvoorbeeld een overlijden, scheiding of andere ingrijpende gebeurtenis (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Chronische ziekte of pijn: langdurige lichamelijke belasting vraagt veel van het lichaam en kan de haargroei tijdelijk verminderen (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Ernstige infecties of ziekenhuisopnames: ook lichamelijke stress kan dezelfde reactie van de haarfollikels veroorzaken (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).

In de meeste gevallen is deze vorm van haaruitval tijdelijk. Zodra het lichaam voldoende is hersteld en de haargroeicyclus weer normaliseert, neemt het haarverlies geleidelijk af. Het kan echter zes tot twaalf maanden duren voordat de oorspronkelijke haardichtheid weer is bereikt (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).

Haaruitval door voeding en tekorten

Voor een normale haargroei zijn voldoende voedingsstoffen nodig. Haarfollikels behoren tot de meest actieve cellen van het lichaam en delen zich voortdurend. Hierdoor hebben zij een constante aanvoer van energie, eiwitten, vitamines en mineralen nodig (DermNet NZ; Wang et al., 2024).

Wanneer bepaalde voedingsstoffen onvoldoende beschikbaar zijn, kan het lichaam prioriteit geven aan belangrijkere organen. De haargroei krijgt dan tijdelijk een lagere prioriteit, waardoor haren eerder in de rustfase terecht kunnen komen (DermNet NZ; Wang et al., 2024). Voedingsstoffen die regelmatig worden onderzocht bij haaruitval zijn onder andere:

• IJzer en ferritine: ijzer is nodig voor het zuurstoftransport naar lichaamscellen. Ferritine geeft een indruk van de ijzervoorraad in het lichaam. Bij lage voorraden kan de haargroei verminderen (DermNet NZ; Wang et al., 2024).
• Vitamine B12: speelt een belangrijke rol bij de aanmaak van nieuwe cellen. Een tekort kan de normale haargroei verstoren (DermNet NZ).
• Zink: ondersteunt de celdeling, eiwitsynthese en het herstel van weefsels, waaronder haarfollikels (DermNet NZ).
• Vitamine D: lijkt betrokken te zijn bij de regulatie van haarfollikels en de haargroeicyclus, hoewel de exacte rol nog wordt onderzocht (DermNet NZ).

Niet iedereen met lage bloedwaarden ontwikkelt haaruitval en niet iedere vorm van haaruitval wordt veroorzaakt door een tekort. Daarom is het belangrijk om tekorten met bloedonderzoek vast te stellen voordat supplementen worden gebruikt (DermNet NZ; NHG). Voeding is meestal een ondersteunende factor en zelden de enige oorzaak van haaruitval. Vaak spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol, zoals hormonen, erfelijke aanleg, stress of ziekte (NHG; DermNet NZ).

Haaruitval na ziekte

Na een infectie, operatie of ernstige ziekte kan tijdelijk meer haaruitval optreden. Dit wordt meestal veroorzaakt doordat het lichaam tijdens herstel energie en voedingsstoffen vooral gebruikt voor vitale organen en het herstel van beschadigd weefsel. De haargroei krijgt tijdelijk een lagere prioriteit (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).

Hierdoor kunnen relatief veel haren tegelijk in de rustfase terechtkomen. Omdat deze haren pas enkele maanden later uitvallen, wordt het verband met de ziekte niet altijd direct herkend (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024). Haaruitval na ziekte wordt onder andere gezien na:

• Ernstige infecties: zoals griep of COVID-19 (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Hoge koorts: koorts vormt een tijdelijke belasting voor het lichaam en kan de haargroeicyclus verstoren (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Ziekenhuisopnames: ook lichamelijke stress door een opname of intensieve behandeling kan bijdragen aan tijdelijk haarverlies (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Langdurig herstel: wanneer het lichaam langere tijd nodig heeft om te herstellen, kan ook de haargroei tijdelijk achterblijven (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).

In de meeste gevallen herstelt de haargroei zich vanzelf zodra het lichaam voldoende is hersteld (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).

Haaruitval door medicatie

Sommige medicijnen kunnen als bijwerking haaruitval veroorzaken. Dit komt meestal doordat zij invloed hebben op de celdeling, hormonen of de normale haargroeicyclus. Niet iedereen krijgt hiermee te maken en de ernst van de klachten verschilt per persoon (DermNet NZ; AAD). Medicijnen die in verband worden gebracht met haaruitval zijn onder andere:

• Antidepressiva: sommige middelen kunnen de haargroeicyclus beïnvloeden, waardoor tijdelijk meer haren uitvallen (DermNet NZ).
• Bloedverdunners: bij een deel van de gebruikers wordt diffuse haaruitval beschreven, hoewel het precieze mechanisme niet altijd duidelijk is (DermNet NZ).
• Chemotherapie: deze behandeling remt snel delende cellen. Omdat haarfollikels zich snel delen, vallen haren vaak tijdelijk uit tijdens de behandeling (DermNet NZ).
• Sommige hormonale medicijnen: veranderingen in de hormoonbalans kunnen invloed hebben op de activiteit van haarfollikels (DermNet NZ).

Wanneer je vermoedt dat een medicijn haaruitval veroorzaakt, stop dan nooit op eigen initiatief met het gebruik. Bespreek dit altijd met je huisarts of behandelend arts. Soms is een alternatief medicijn mogelijk of blijkt een andere oorzaak waarschijnlijker (NHG).

Haaruitval na operatie of gewichtsverlies

Een operatie, streng dieet of snel gewichtsverlies kan het lichaam tijdelijk zwaar belasten. Net als bij ziekte of langdurige stress kan hierdoor de normale haargroeicyclus worden verstoord (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).

Daarnaast kunnen na een operatie of tijdens een streng dieet tekorten ontstaan aan belangrijke voedingsstoffen, zoals eiwitten, ijzer of vitamines. Deze voedingsstoffen zijn nodig voor de aanmaak van nieuwe haren. Wanneer hiervan tijdelijk minder beschikbaar is, kunnen meer haren tegelijkertijd in de rustfase terechtkomen (Wang et al., 2024; DermNet NZ). Dit wordt vooral gezien na:

• Grote operaties: het herstel vraagt veel energie van het lichaam, waardoor de haargroei tijdelijk minder prioriteit krijgt (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Bariatrische chirurgie: na een maagverkleining kunnen sneller tekorten aan vitamines, mineralen en eiwitten ontstaan wanneer de voeding onvoldoende wordt aangevuld (Wang et al., 2024).
• Snel gewichtsverlies: crashdiëten of een sterke afname van de energie-inname kunnen de haargroeicyclus verstoren (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024).
• Eiwittekorten: haren bestaan grotendeels uit het eiwit keratine. Bij een langdurig tekort aan eiwitten kan de productie van nieuwe haren afnemen (Wang et al., 2024).

In veel gevallen is deze vorm van haaruitval tijdelijk. Wanneer het lichaam voldoende is hersteld en de voedingstoestand weer op peil komt, herstelt ook de haargroei zich meestal geleidelijk (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).

Onderzoek en testen bij haaruitval

Bij haaruitval is niet altijd direct aanvullend onderzoek nodig. Tijdelijk haarverlies, bijvoorbeeld na een periode van stress, een infectie of een operatie, herstelt vaak vanzelf. Wanneer de haaruitval langere tijd aanhoudt, toeneemt of samengaat met andere klachten, kan aanvullend bloedonderzoek helpen om mogelijke onderliggende oorzaken beter in kaart te brengen (NHG; DermNet NZ; StatPearls, 2024).

Het is belangrijk om te weten dat bloedonderzoek meestal geen directe oorzaak van haaruitval aantoont. Haarverlies ontstaat vaak door een combinatie van factoren, zoals erfelijke aanleg, hormonale veranderingen, tekorten aan voedingsstoffen, schildklierproblemen of lichamelijke belasting. Onderzoek wordt daarom vooral gebruikt om mogelijke onderliggende factoren op te sporen of uit te sluiten (NHG; DermNet NZ). Met bloedonderzoek kunnen verschillende waarden worden gemeten die mogelijk bijdragen aan haaruitval, zoals:

• IJzer en ferritine: ferritine geeft inzicht in de ijzervoorraad van het lichaam. Lage ijzervoorraden kunnen bij sommige mensen bijdragen aan haaruitval, ook wanneer het hemoglobine nog normaal is (Wang et al., 2024; NHG).
• Vitamine B12: speelt een belangrijke rol bij de aanmaak van nieuwe lichaamscellen, waaronder de snel delende cellen van de haarfollikels. Een tekort kan bijdragen aan haaruitval, hoewel dit niet bij iedereen het geval is (DermNet NZ; Wang et al., 2024).
• Vitamine D: lijkt betrokken te zijn bij de regulatie van de haarfollikel en de haargroeicyclus. Bij sommige vormen van haaruitval worden lage vitamine D-spiegels vaker gevonden, maar het wetenschappelijk bewijs is nog niet volledig eenduidig (DermNet NZ; Wang et al., 2024).
• Zink: ondersteunt onder andere de celdeling, eiwitsynthese en het herstel van weefsels. Een tekort kan bijdragen aan haaruitval, maar komt relatief weinig voor (DermNet NZ; Wang et al., 2024).
• Schildklierfunctie (TSH en eventueel vrij T4): zowel een traag als een te snel werkende schildklier kunnen de haargroeicyclus verstoren en diffuse haaruitval veroorzaken (StatPearls, 2024; NHG).
• Hormonen: afhankelijk van de klachten kan aanvullend onderzoek naar hormonen, zoals testosteron of andere geslachtshormonen, zinvol zijn. Dit gebeurt meestal wanneer er aanwijzingen zijn voor een hormonale disbalans, bijvoorbeeld bij een onregelmatige menstruatie, PCOS of andere hormonale klachten (AAD; DermNet NZ).

Welke metingen zinvol zijn, hangt af van je klachten, leeftijd, medische voorgeschiedenis en het patroon van de haaruitval. Daarom wordt bloedonderzoek meestal gericht ingezet en niet standaard bij iedere vorm van haarverlies (NHG; DermNet NZ).

Een normale bloeduitslag sluit haaruitval niet uit. Bij erfelijke haaruitval of tijdelijke haaruitval na stress of ziekte zijn bloedwaarden namelijk vaak normaal. Andersom betekent een afwijkende bloedwaarde niet automatisch dat deze de enige oorzaak van de haaruitval is. De uitslagen moeten daarom altijd worden beoordeeld in combinatie met je klachten en medische situatie (NHG; DermNet NZ; AAD).

Het Beauty Profiel kan een eerste overzicht geven van verschillende factoren die mogelijk bijdragen aan haaruitval. De volledige uitleg over deze test staat hierboven in de sectie Onderzoek en testen bij haaruitval.

Wat kun je doen bij haaruitval?

Wat je kunt doen bij haaruitval hangt af van de onderliggende oorzaak. Hoe haaruitval wordt behandeld, verschilt per persoon en er is niet één behandeling die voor iedereen werkt. Haaruitval stoppen is daarom niet altijd direct mogelijk. Leefstijl, voeding, stressvermindering en eventuele medische behandelingen kunnen allemaal een rol spelen bij het beperken van haaruitval of het ondersteunen van de haargroei (NHG; DermNet NZ; AAD).

Omdat haren een natuurlijke groeicyclus doorlopen, kost herstel vaak tijd. Zelfs wanneer de onderliggende oorzaak wordt behandeld, duurt het meestal enkele maanden voordat nieuwe haargroei zichtbaar wordt. Dit komt doordat haren eerst een volledige groeicyclus moeten doorlopen voordat veranderingen zichtbaar worden (StatPearls – Telogen Effluvium, 2024; DermNet NZ).

Bij aanhoudende of toenemende haaruitval kan aanvullend bloedonderzoek helpen om mogelijke onderliggende oorzaken, zoals tekorten aan voedingsstoffen, hormonale veranderingen of schildklierproblemen, beter in kaart te brengen. De behandeling kan vervolgens beter worden afgestemd op de oorzaak van de klachten (NHG; Wang et al., 2024).

Voeding bij haaruitval

Een gevarieerd voedingspatroon ondersteunt de algehele gezondheid en levert de bouwstoffen die nodig zijn voor een normale haargroei. Hoewel voeding meestal niet de enige oorzaak van haaruitval is, kunnen tekorten aan bepaalde voedingsstoffen bijdragen aan het ontstaan of verergeren van haarverlies (DermNet NZ; Wang et al., 2024).

Voeding die kan bijdragen aan een gezonde haargroei:

• Eiwitrijke voeding, zoals vis, kip, tofu en eieren: haren bestaan grotendeels uit het eiwit keratine. Voldoende eiwitinname is daarom belangrijk voor de aanmaak van nieuwe haren (Wang et al., 2024).
• Omega 3-vetzuren: vooral aanwezig in vette vis. Omega 3-vetzuren ondersteunen de algemene gezondheid en spelen mogelijk een rol bij het behoud van een gezonde hoofdhuid, al is het bewijs voor een direct effect op haaruitval beperkt (DermNet NZ).
• Zinkrijke voeding, zoals eieren, pompoenpitten en oesters: zink ondersteunt de celdeling en het herstel van haarfollikels (DermNet NZ).
• IJzerrijke voeding, zoals rood vlees, volkorenproducten en peulvruchten: ijzer is belangrijk voor het zuurstoftransport naar de haarfollikels. Vooral bij lage ijzervoorraden kan dit van belang zijn (Wang et al., 2024).
• Groenten en fruit met vitamine C, zoals paprika, citrusvruchten en aardbeien: vitamine C ondersteunt de opname van ijzer uit plantaardige voeding en draagt bij aan een normale collageenvorming (Wang et al., 2024).

Voeding die je beter kunt beperken:

• Veel sterk bewerkt voedsel: een voedingspatroon met weinig voedingswaarde levert minder vitamines, mineralen en eiwitten die belangrijk zijn voor een gezonde haargroei.
• Veel snelle suikers, zoals frisdrank, snoep en witbrood: een overmatig gebruik past minder goed binnen een gezond en gevarieerd voedingspatroon.
• Eenzijdige voeding: hierdoor neemt de kans op tekorten aan essentiële voedingsstoffen toe.
• Overmatig alcoholgebruik: alcohol kan bijdragen aan tekorten aan bepaalde vitamines en mineralen en past daarom minder goed binnen een gezonde leefstijl.

Eet daarom gezond en gevarieerd en vermijd crashdiëten of extreem snel gewichtsverlies. Tekorten aan voedingsstoffen, zoals ijzer, vitamine B12 of vitamine D, kunnen namelijk bijdragen aan haaruitval, vooral wanneer er meerdere risicofactoren tegelijk aanwezig zijn (NHG; Wang et al., 2024; DermNet NZ).

Supplementen bij haaruitval

Supplementen zoals vitamine D, ijzer, vitamine B12 of zink zijn vooral zinvol wanneer sprake is van een vastgesteld tekort. Meer innemen is niet altijd beter en hoge doseringen kunnen in sommige gevallen zelfs schadelijk zijn (NHG; Drake et al., 2023).

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het effect van supplementen op haaruitval vooral wordt gezien bij mensen met een aantoonbaar tekort. Wanneer geen tekort aanwezig is, is er weinig bewijs dat supplementen de haargroei verbeteren of haaruitval verminderen (DermNet NZ; Drake et al., 2023).

Daarom is het verstandig om bij langdurige haaruitval eerst de mogelijke oorzaak te onderzoeken voordat supplementen worden gebruikt. Zo kan een behandeling beter worden afgestemd op de persoonlijke situatie (NHG).

Middelen en producten bij haaruitval

Er worden verschillende producten gebruikt om haaruitval te behandelen, zoals shampoos, lotions, oliën, serums en huismiddeltjes. Het wetenschappelijke bewijs voor de effectiviteit van veel van deze producten is echter beperkt en de resultaten verschillen sterk per persoon (AAD; DermNet NZ).

Deze middelen pakken meestal niet de onderliggende oorzaak van haaruitval aan. Wanneer haarverlies bijvoorbeeld wordt veroorzaakt door een schildklieraandoening, hormonale veranderingen of een tekort aan voedingsstoffen, zal een shampoo of olie deze oorzaak meestal niet wegnemen (NHG; DermNet NZ).

Bij aanhoudende of toenemende haaruitval is het daarom belangrijk om eerst te kijken naar mogelijke onderliggende oorzaken. Bloedonderzoek en beoordeling door een huisarts of specialist kunnen helpen om de oorzaak vast te stellen en een passende behandeling te kiezen (NHG; AAD; DermNet NZ).

Wanneer naar de dokter bij haaruitval

Neem contact op met je huisarts bij aanhoudende of toenemende haaruitval, bijvoorbeeld wanneer het haarverlies plotseling ontstaat, snel verergert of wanneer kale plekken ontstaan. Ook als de haaruitval niet verbetert of je je zorgen maakt over de oorzaak, is het verstandig om medisch advies in te winnen (NHG; DermNet NZ; AAD).

Daarnaast kan het zinvol zijn om je huisarts te raadplegen wanneer haaruitval samengaat met andere klachten, zoals vermoeidheid, onverklaarbare gewichtsveranderingen, een onregelmatige menstruatiecyclus of andere klachten die kunnen wijzen op een hormonale aandoening of een schildklierprobleem (NHG; StatPearls – Hypothyroidism, 2024; StatPearls – Hyperthyroidism, 2024).

De huisarts kan beoordelen of aanvullend onderzoek nodig is, zoals bloedonderzoek naar tekorten aan vitamines of mineralen, de schildklierfunctie of hormonen. Bij aanhoudende of onverklaarde haaruitval word je zo nodig doorverwezen naar een dermatoloog (huidarts) of internist voor verder onderzoek of behandeling (NHG; DermNet NZ; AAD). Een tijdige beoordeling kan helpen om een onderliggende oorzaak eerder op te sporen en, waar mogelijk, gericht te behandelen (NHG; AAD).

De informatie op deze pagina is uitsluitend informatief en vervangt geen medisch advies. Alleen een arts kan een diagnose stellen en een behandelplan opstellen.