Waarom ben ik misselijk?

Wat is misselijkheid?

Misselijkheid is het onaangename gevoel dat je maag van streek is of dat je moet overgeven. Het kan variëren van een lichte onrust in je maagstreek tot een intense drang om te braken. Vaak komt het in golven en gaat het samen met verlies van eetlust, zweten, bleekheid of duizeligheid.

Misselijkheid is geen ziekte op zich, maar een symptoom. Het kan plotseling opkomen of langdurig aanwezig zijn.

Een misselijk gevoel komt veel voor. In Nederland is het een reden voor huisartscontact bij ongeveer 7 per 1.000 patiënten per jaar, vaker bij vrouwen dan bij mannen (NHG-Behandelrichtlijn Misselijkheid en braken). Uit onderzoek blijkt daarnaast dat 70 tot 80% van de zwangere vrouwen misselijkheid ervaart in het eerste trimester.

Speelt er naast de misselijkheid meer boven in je buik — maagpijn, een vol gevoel of brandend maagzuur — dan geeft het overzicht van maagklachten en hun mogelijke oorzaken je een breder beeld.

De oorzaken van misselijkheid zijn divers. Hieronder eerst het overzicht per categorie, daarna elke categorie uitgewerkt.

Misselijkheid kan een symptoom zijn van uiteenlopende lichamelijke processen.

1. Maagklachten: zoals een vertraagde maaglediging of brandend maagzuur. Blijft voedsel te lang in de maag of komt het omhoog, dan kun je misselijk worden. Zie maagzuur en de oorzaken.
2. Medicatiegebruik: antibiotica, morfine, oxycodon, NSAID's zoals aspirine en ibuprofen of antidepressiva kunnen het maagslijmvlies irriteren of de werking van het spijsverteringskanaal beïnvloeden. Vooral op een lege maag of bij langdurig gebruik is dat merkbaar.
3. Infecties: bij buikgriep, voedselvergiftiging of virale infecties raakt het maag-darmkanaal geïrriteerd. Het lichaam probeert de ziekteverwekkers kwijt te raken, wat misselijkheid, braken en diarree geeft.
4. Helicobacter pylori: deze bacterie nestelt zich in het maagslijmvlies en kan daar ontstekingen of zweren veroorzaken. Dat geeft vaak een misselijk gevoel, vooral ná het eten.
5. Chronische darmproblemen: PDS en chronische darmontstekingen zoals colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn gaan vaak samen met buikpijn, een opgeblazen gevoel en misselijkheid.
6. Maagzweer: ontstekingen en irritatie van het maagslijmvlies kunnen het braakcentrum prikkelen. Lees meer over de oorzaken van een maagzweer.
7. Candida-overgroei: een overmatige groei van deze gist kan het microbioom verstoren. Dat dit bij verder gezonde mensen misselijkheid veróórzaakt is een mogelijk verband en geen vastgesteld mechanisme; Candida hoort ook bij een gezonde darmflora. Zie Candida in de darm.
8. Evenwichtsstoornissen: is het evenwichtsorgaan in het binnenoor verstoord, bijvoorbeeld door een infectie, dan ontstaat duizeligheid die het braakcentrum activeert.
9. Urineweg- of luchtweginfecties: koorts en ontstekingsreacties beïnvloeden het centrale zenuwstelsel, waaronder het braakcentrum. Daardoor kun je je ook bij een infectie elders misselijk voelen.
10. Lever- of nierproblemen: bij een verminderde werking worden afvalstoffen minder goed afgevoerd. Die blijven in het bloed circuleren en kunnen het zenuwstelsel irriteren, met misselijkheid, minder eetlust en vermoeidheid als gevolg.

Ook hóe en wanneer je eet, slaapt en beweegt speelt mee.

1. Te veel of te snel eten: je maag krijgt ineens veel te verwerken, zet uit en leegt trager. Dat kan direct na de maaltijd een misselijk gevoel geven.
2. Te weinig eten en ochtendmisselijkheid: sla je een maaltijd over, dan kan je bloedsuikerspiegel dalen, met duizeligheid, beverigheid, zweten en misselijkheid tot gevolg. Ook een lege maag zelf kan een zuur of leeg gevoel geven. Misselijkheid in de ochtend komt vaak voor bij een lege maag, hormonale schommelingen of stress.
3. Te weinig drinken: een vochttekort vermindert de doorbloeding en vertraagt de maagwerking. Bij uitdroging raakt ook de elektrolytenbalans verstoord, wat het misselijke gevoel kan versterken.
4. Eten en drinken tegelijk: voor veel mensen geen probleem, maar bij een gevoelige maag kan het een vol en opgeblazen gevoel geven, vooral bij grote hoeveelheden tijdens of kort na de maaltijd.
5. Te strakke kleding: druk rondom de buik kan de maaginhoud omhoog duwen.
6. Eten vlak voor het slapengaan: je lichaam gaat 's avonds in ruststand en verteert trager. Zwaar of vet eten laat op de avond kan een opgeblazen of misselijk gevoel geven tijdens het liggen.
7. Liggen of bukken na een maaltijd: de maaginhoud verschuift makkelijker, wat de spijsvertering verstoort. Zeker bij een gevoelige maagklep speelt dit eerder.
8. Onregelmatig of te weinig slapen: slaap is essentieel voor het zenuwstelsel en de spijsvertering. Slapen op wisselende tijden verstoort de hormonale balans en maakt je gevoeliger voor prikkels.
9. Het te warm hebben: warmte geeft vaatverwijding en zweten, wat de bloeddruk kan verlagen. Daardoor kun je je licht in het hoofd en misselijk voelen.
10. Roken, vapen en drugs: nicotine beïnvloedt de maagwerking en stimuleert de aanmaak van maagzuur, en het maagslijmvlies raakt bij rokers sneller geïrriteerd. Vapen kan vergelijkbare effecten hebben.

Misselijkheid komt veel voor bij mensen die emotionele stress, spanning of mentale overbelasting ervaren. Bij hoogsensitiviteit, overprikkeling of burn-out raakt het zenuwstelsel uit balans, en omdat het spijsverteringskanaal daar nauw mee verbonden is, reageert het snel op mentale druk.

Bij acute stress schakelt het lichaam over naar de vecht-of-vluchtmodus. De spijsvertering krijgt dan tijdelijk minder prioriteit: de maaglediging en darmbeweging vertragen. Dat kan een opgeblazen gevoel, krampen of misselijkheid geven, en je kunt sneller een vol gevoel of minder eetlust hebben.

Bij langdurige mentale belasting speelt het stresshormoon cortisol een rol. Een aanhoudend hoog cortisolniveau wordt in verband gebracht met veranderingen in de darmflora, de maagzuurproductie en de darmbeweging. Mensen met chronische stress ontwikkelen daardoor vaker vage maag-darmklachten. Wat oorzaak is en wat gevolg, is daarbij niet altijd te scheiden.