Brijige ontlasting

De betekenis

Wat is brijige ontlasting?

Brijige ontlasting heeft een half-vaste, losse structuur en zit tussen normale ontlasting en diarree in. Op de Bristol Stool Chart is dat type 5 en 6. De kleur kan variëren, bijvoorbeeld gele brijige ontlasting, en er kan slijm bij zitten waardoor de ontlasting nog dunner lijkt. Ook een sterke geur hoort er vaak bij.

Uit een grootschalig onderzoek van Holland & Barrett in Nederland en België blijkt dat 30% van de mensen te zachte ontlasting heeft. Daar vallen zowel plakkerige, brijige ontlasting als waterige diarree onder. Brijige ontlasting bij volwassenen komt dus veel voor. Soms is het tijdelijk en onschuldig; heb je er langdurig last van, dan kan er een onderliggend probleem meespelen.

Brijig is niet hetzelfde als diarree. Bij brijige ontlasting is de ontlasting zacht en vormloos maar niet waterdun. Word je ontlasting waterig en ga je meer dan drie keer per dag, dan gaat het over acute of chronische diarree.

Wil je eerst het volledige overzicht van de zeven ontlastingstypes zien om te bepalen welk type jij hebt, kijk dan bij de consistentie van ontlasting. Zegt de kleur je meer dan de structuur, dan staat per kleur uitgelegd wat die kan betekenen op de pagina over de kleur van je ontlasting.

Oorzaken

Oorzaken van brijige ontlasting

De oorzaken vallen in vier groepen: voeding en intoleranties, stress, leefstijl en medische oorzaken. Vaak spelen er meerdere tegelijk.

• Vetrijk eten: vetrijke maaltijden zoals fastfood en bewerkte producten kunnen de vertering vertragen, zeker als je vetten minder goed opneemt.
• Alcohol: kan de darmwerking verstoren en dunne, brijige ontlasting geven.
• Te veel of te weinig vezels: zowel een tekort als een overschot verandert de consistentie. Drink je te weinig water of thee, dan kan dat ook brijige ontlasting geven.
• Sorbitol en andere polyolen: deze zoetstoffen zitten vaak in lightproducten en kauwgom en kunnen laxerend werken.
• Lactose-intolerantie: onvolledige vertering van melksuiker geeft gasvorming, een opgeblazen gevoel en brijige ontlasting. Lees meer over lactose-intolerantie.
• Glutenintolerantie en coeliakie: gluten kunnen een ontstekingsreactie in de darmen geven, wat dunne of brijige ontlasting tot gevolg kan hebben. Zie glutenintolerantie en coeliakie.
• Fructose-intolerantie: een overbelasting van fructose kan fermentatie in de darmen geven. Meer over fructose-intolerantie.
• Histamine-intolerantie: histaminerijke voeding kan spijsverteringsklachten en zachte ontlasting geven. Lees verder over histamine-intolerantie.

• Emotionele spanning: stress heeft directe invloed op je darmen via de hersen-darm-as. Bij spanning geven je hersenen signalen af die de darmwerking versnellen of juist vertragen, met brijige ontlasting, krampen of een opgeblazen gevoel als gevolg.
• Een overactief zenuwstelsel: het autonome zenuwstelsel heeft een deel voor rust en vertering en een deel voor actie en stress. Bij langdurige stress blijft het lichaam te lang in de actiestand en krijgt de vertering te weinig rust om goed te werken.
• Angst rond de stoelgang: spanning over de darmen kan een vicieuze cirkel worden: angst om plotseling naar het toilet te moeten, niet bij anderen durven gaan, of ontlasting ophouden uit schaamte. Ook spanning rond een presentatie, sociale situaties of buiten de deur eten kan de darmwerking beïnvloeden.

• Te weinig beweging: een zittend leven vermindert de darmactiviteit. Regelmatig bewegen stimuleert de darmwerking en helpt een gezonde stoelgang.
• Te veel of te intensieve beweging: zware inspanning zoals een halve marathon, fanatiek wielrennen of hardlopen onder tijdsdruk kan de darmen te veel prikkelen. Bij zware inspanning gaat de doorbloeding naar de spieren en minder naar de vertering.
• Slaaptekort: een verstoord slaapritme werkt door in je darmfunctie. Tijdens de slaap herstelt je lichaam en krijgen je darmen ruimte om te werken. Ben je vaak vermoeid, lees dan over vermoeidheidsklachten.
• Te weinig rustmomenten: naast slaap zijn pauzes over de dag belangrijk. Zonder rust raakt het zenuwstelsel overprikkeld, en dat werkt door in de darmwerking.

Heb je vrijwel altijd brijige ontlasting, dan kan er een langer bestaande aandoening meespelen:

• Prikkelbare darm syndroom (PDS): een functionele darmstoornis die vaak wisselende ontlastingspatronen geeft, met buikpijn, een opgeblazen gevoel en veranderingen in frequentie of consistentie. Lees meer over wat PDS is.
• Inflammatoire darmziekten: de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa geven chronische ontstekingen in het maag-darmkanaal, met diarree, brijige ontlasting, buikpijn en gewichtsverlies. Lees meer over acute en chronische darmontsteking.
• Candida-overgroei (minder goed onderbouwd): Candida albicans hoort bij de normale darmflora. Bij mensen met een sterk verzwakt immuunsysteem kan de gist echt overgroeien, maar dat darmklachten zoals brijige ontlasting bij verder gezonde mensen door Candida komen, is een hypothese en geen vastgesteld verband. Het staat hier dus op een andere bewijslijn dan PDS, darmontsteking of lactose. Vind je een verhoogde waarde terug in een uitslag, bespreek die dan met je huisarts voordat je je eetpatroon ingrijpend aanpast.
• Een disbalans in de darmflora: te weinig gunstige bacteriën en een overgroei van minder gunstige bacteriën kunnen fermentatie en irritatie van de darmwand geven. Antibiotica, stress en een vezelarm eetpatroon dragen daaraan bij. Meer over de rol van je darmflora lees je bij het microbioom.

Voeding

Wat je zelf kunt doen bij brijige of vette ontlasting

Er is veel dat je zelf kunt aanpassen. Deze drie voedingsstappen zijn het meest effectief bij brijige ontlasting.

Het Voedingscentrum adviseert vrouwen minimaal 25 gram vezels per dag en mannen minimaal 30 gram. Belangrijker dan het getal is de balans tussen oplosbare en onoplosbare vezels; beide dragen bij aan een goede vertering en een evenwichtig microbioom.

• Oplosbare vezels lossen op in water en vormen een gelachtige massa, wat helpt bij een soepele stoelgang en een stabiele bloedsuikerspiegel. Ze zitten vooral in groente, fruit, aardappelen en peulvruchten. Eet dagelijks minimaal 200 gram groente en twee stuks fruit, en neem regelmatig aardappel en peulvruchten als je die verdraagt.
• Onoplosbare vezels nemen water op, vergroten het volume en bevorderen een vlotte darmwerking. Neem er niet te veel van, want dan kunnen ze dunne of brijige ontlasting juist verergeren. Ze zitten in volkorenbrood en -pasta, zilvervliesrijst, spelt, rogge, havermout, quinoa, bulgur, noten en zaden, en in gedroogde vruchten zoals dadels, vijgen en abrikozen.

Wil je meer vezels gaan eten, bouw dat langzaam op zodat je darmen kunnen wennen, en drink genoeg water om verstopping te voorkomen.

Beperk ongezonde vetten: gefrituurd eten, fastfood, bewerkte snacks, bak-en-braadproducten en vet vlees. Let ook op producten die gezond lijken maar verborgen vetten of suikers bevatten, zoals plantaardige margarines met palmvet, gehydrogeneerde vetten, lightpindakaas met geharde vetten of suikers, kant-en-klare dressings en gepofte snacks met een laagje yoghurt of chocolade. Vegan koekjes en granolarepen bevatten vaak veel kokosolie of palmvet. Kies liever olijfolie, avocado, vette vis zoals zalm en makreel, kipfilet, tofu of onbewerkte vleesvervangers, ei, noten en zaden.

Kies zoete aardappel, volkorenbrood, speltpasta en zilvervliesrijst. Beperk snelle suikers zoals wit brood, snoep, koek en gebak, en ook frisdrank en vruchtensap. Ook hier zitten er verborgen in producten die gezond lijken: ontbijtgranen, mueslirepen, kant-en-klare smoothies, met honing gezoete producten en fruityoghurt. Een glas versgeperste jus lijkt een goede keuze, maar bevat ongeveer evenveel suiker als cola zonder de vezels van een hele sinaasappel.