Metabool syndroom

Waar de vijf criteria vandaan komen

Er bestaan meerdere definities van het metabool syndroom naast elkaar. Hun geschiedenis verklaart vrijwel alle verwarring die je online tegenkomt. Ze laat ook zien dat de afkapwaarden afspraken zijn tussen deskundigen.

De vier definities van 1998 tot 2009

De WHO kwam in 1998 met de eerste werkbare definitie. Die eiste aantoonbare insulineresistentie plus twee andere afwijkingen. Dat was logisch vanuit het mechanisme, maar moeilijk toe te passen in de praktijk, want insulineresistentie meet je niet zomaar. In 2001 kwam NCEP ATP III met de variant die daarna het meest werd gebruikt: drie van vijf criteria, geen verplicht onderdeel, allemaal met eenvoudige metingen te bepalen.

De IDF legde er in 2005 een eigen versie naast, met een vergrote buikomvang als verplicht onderdeel plus twee andere criteria en met lagere drempels voor de buikomvang (94 cm voor mannen, 80 cm voor vrouwen bij mensen van Europese origine). Daarmee stonden er twee definities tegenover elkaar die bij dezelfde persoon tot een ander oordeel konden leiden.

In 2009 gingen de betrokken organisaties om tafel en publiceerden ze een geharmoniseerde definitie (Alberti et al., 2009). Daarin werden twee knopen doorgehakt. Er kwam geen verplicht onderdeel: de tekst zegt letterlijk dat drie afwijkende bevindingen van de vijf iemand kwalificeren. En de drempel voor de buikomvang werd landspecifiek, met een tabel per populatie.

Waarom juist de buikomvang landspecifiek werd

Die keuze heeft een medische reden. Bij dezelfde buikomvang verschilt de hoeveelheid visceraal vet en het bijbehorende risico aanzienlijk tussen bevolkingsgroepen. Voor mensen van Zuid-Aziatische afkomst ligt de drempel in die tabel op 90 cm voor mannen en 80 cm voor vrouwen. Voor Japanse mannen ligt hij op 85 cm. De afwijkende drempels corrigeren dus voor een reëel verschil tussen bevolkingsgroepen.

Voor mensen van Europese origine laat diezelfde tabel bewust twee waarden naast elkaar bestaan: 94/80 uit de IDF-systematiek en 102/88 uit de Amerikaanse en Europese cardiologische lijn. Onze keuze voor 102/88 volgt de Nederlandse huisartsenrichtlijn, zodat je bij je huisarts hetzelfde getal hoort. Wie tussen 94 en 102 cm zit (of tussen 80 en 88), zit in de band waarin het risico al begint te stijgen.

Per criterium: wat de waarde eigenlijk zegt

Elk van de vijf criteria heeft een eigen afkapwaarde. Per criterium volgt hier waarom juist dat getal is gekozen en wat de waarde inhoudelijk betekent. De vijf zijn namelijk niet even sterk onderbouwd en meten niet allemaal hetzelfde.

Triglyceriden reageren het snelst op leefstijl

Triglyceriden zijn de vorm waarin je lichaam energie opslaat en vervoert. Van de vijf criteria reageert deze waarde het snelst op leefstijl: een periode met veel alcohol, veel suikerhoudende drank of veel snelle koolhydraten is er binnen weken in terug te zien. Het omgekeerde geldt ook: minder alcohol en minder suikerhoudende dranken kunnen je triglyceriden verlagen (Miller et al., 2011). Hoeveel dat scheelt, verschilt per persoon. Het effect van leefstijlveranderingen wordt doorgaans na 4 tot 12 weken beoordeeld (Virani et al., 2021).

Dat maakt dit criterium bruikbaar als graadmeter, maar ook gevoelig voor het moment van meten. De waarde stijgt na een maaltijd. Bij een sterk verhoogde uitslag wordt vaak een nuchtere herhaling gevraagd voordat er conclusies aan worden verbonden. Wat dit criterium met het geheel verbindt, is dat verhoogde triglyceriden meestal hand in hand gaan met een verlaagd HDL. Die twee bewegen via hetzelfde onderliggende proces in tegengestelde richting.

HDL: het enige criterium waarbij laag ongunstig is

Bij vier van de vijf criteria is een hoog getal ongunstig. Bij HDL is dat omgedraaid. Dat kan verwarrend zijn bij het lezen van een uitslag. HDL-deeltjes voeren cholesterol af richting de lever. Een lage waarde betekent dat dat transport minder goed loopt.

HDL gedraagt zich ook anders dan de andere vier: het reageert traag en beperkt op leefstijl. Bewegen en stoppen met roken verhogen het enigszins, maar het is niet een waarde die je er met een paar maanden inspanning volledig uit krijgt. Uit de geneesmiddelenontwikkeling blijkt bovendien dat medicijnen die uitsluitend het HDL verhoogden, geen aantoonbare gezondheidswinst opleverden. Een laag HDL is dus vooral een signaal dat het vettransport ontregeld is. Het doel is niet om dat ene getal omhoog te krijgen.

Bloeddruk: een lagere drempel dan bij hypertensie

Het criterium ligt op 130 bovendruk en/of 85 onderdruk. Dat is lager dan de drempel waarbij in Nederland doorgaans over hoge bloeddruk wordt gesproken. Dat verschil is opzettelijk: het gaat hier om het signaleren van een risicoprofiel en niet om het stellen van de diagnose hypertensie.

Het woordje ‘en/of’ telt daarbij. Eén van beide waarden boven de drempel is genoeg. Ze hoeven niet allebei verhoogd te zijn. Meet je thuis, doe dat dan herhaald en in rust. Een enkele verhoogde meting zegt weinig. Bovendien valt de bloeddruk in de spreekkamer bij veel mensen systematisch hoger uit dan thuis.

Nuchtere glucose: twee verschillende drempels

Het verschil tussen de 5,6 mmol/L van dit criterium en de 6,1 mmol/L waarbij in Nederland van een gestoorde nuchtere glucosewaarde wordt gesproken, gaat terug op twee verschillende afspraken. De Nederlandse grens volgt de WHO-systematiek. De 5,6 is de drempel van de American Diabetes Association. Die drempel is overgenomen in de herziene ATP III-definitie van 2005 en in de geharmoniseerde definitie. De oorspronkelijke ATP III-definitie uit 2001 gebruikte nog 6,1.

Dat heeft twee gevolgen. Een waarde tussen 5,6 en 6,1 telt hier mee, terwijl je huisarts er niets over zal zeggen, omdat de Nederlandse drempel een ander doel dient. En juist omdat dit criterium eerder aanslaat dan de Nederlandse diagnostische grens, is het de minst alarmerende van de vijf. Ga er niet van uit dat een waarde van 5,8 betekent dat je richting diabetes gaat. Wat normaal, gestoord en afwijkend is, staat volledig uitgewerkt op de pagina over bloedsuikerwaarden.

Buikomvang: het enige criterium dat geen laboratorium nodig heeft

Van de vijf is dit het enige criterium dat je volledig zelf kunt bepalen. Over dit criterium verschillen de definities ook het meest van mening: 94 en 80 cm of 102 en 88 cm, verplicht of niet.

Oorzaken: wat vaststaat, wat waarschijnlijk is en wat we niet weten

Bij de oorzaken van het metabool syndroom is het zinvol om onderscheid te maken tussen oorzaken, risicofactoren en associaties. Die driedeling bepaalt hoeveel gewicht je aan elk advies kunt hechten.

Buikvet en insulineresistentie versterken elkaar

Visceraal vet en insulineresistentie versterken elkaar over en weer. Dat is de kern van het beeld. Meer visceraal vet geeft een grotere aanvoer van vrije vetzuren richting de lever, wat de insulinegevoeligheid verlaagt. Een lagere insulinegevoeligheid bevordert op zijn beurt de vetopslag. Het is dus een wisselwerking in twee richtingen. Daarom is het niet zinvol om te vragen wat er ‘eerst’ was.

Wat dit praktisch bruikbaar maakt: aan één kant van die cirkel ingrijpen beweegt de andere kant mee. Dat is de reden dat een bescheiden afname van de buikomvang meerdere criteria tegelijk kan verbeteren, terwijl de weegschaal maar weinig verandert.

Bewegen, slaap en stress als risicofactoren

Te weinig bewegen, structureel te kort slapen en langdurige stress hangen samen met een grotere kans op dit profiel, maar het mechanisme loopt indirecter. Bij slaaptekort verschuift de balans tussen de honger- en verzadigingshormonen en neemt de eetlust toe. Bij chronische stress speelt cortisol een rol. Dat hormoon werkt vetopslag rond de buik in de hand.

Wel is het goed om hier een grens te trekken. Dat cortisol dit kan doen, is onomstreden: bij het syndroom van Cushing, waarbij het lichaam langdurig veel te veel cortisol aanmaakt, ontstaat precies dit beeld met vetopslag rond de buik. Maar de stap van dat ziektebeeld naar ‘mijn drukke baan verklaart mijn buikomvang’ is groot. Bovendien is een losse cortisolmeting bij gewone stress slecht bruikbaar omdat de waarde een sterk dagritme heeft. Meer hierover staat op de pagina over stress en slaap.

Laaggradige ontsteking: een verband zonder duidelijke richting

Bij dit profiel wordt vaak een licht verhoogd hs-CRP gevonden, de maat voor laaggradige ontsteking. Dat verband is consistent, maar de richting ervan is niet opgehelderd: draagt die ontstekingsactiviteit bij aan het ontstaan, of is zij vooral een gevolg van metabool actief vetweefsel? Beide verklaringen zijn verdedigbaar en er is geen interventiebewijs dat de knoop doorhakt.

Daarom staat hs-CRP op deze pagina nadrukkelijk als bevinding en niet als oorzaak. Het is ook in geen enkele definitie een criterium. Wie het laat meten, krijgt context, maar geen verklaring en geen behandeldoel.

Erfelijke aanleg en leeftijd

Erfelijke aanleg en leeftijd horen in dit rijtje thuis en worden er vaak uit weggelaten, omdat ze geen handelingsperspectief bieden. Toch is het belangrijk ze te noemen. Hoe je lichaam vet verdeelt en hoe gevoelig je van nature voor insuline bent, verschilt aanzienlijk tussen mensen. De kans op dit profiel neemt bovendien toe met de leeftijd, ook zonder dat er iets aan je leefstijl verandert.

De leefstijladviezen blijven daarmee gelden, maar een ongunstige uitkomst is geen kwestie van inzet alleen. Twee mensen met dezelfde gewoonten kunnen een verschillende uitkomst hebben. Waarom mensen aankomen en hoe zwaar elke factor daarin weegt, staat uitgewerkt op de pagina over oorzaken van overgewicht.

Insulineresistentie: waarom de criteria samen optreden

De vijf criteria hangen met elkaar samen. Verminderde gevoeligheid voor insuline raakt ze vrijwel allemaal tegelijk: de bloedsuiker stijgt doordat spier- en levercellen minder glucose opnemen, de triglyceriden stijgen doordat de lever meer vetdeeltjes aanmaakt, het HDL daalt als gevolg van diezelfde verschuiving in het vettransport en ook de bloeddruk beweegt mee. Dat is de meest geaccepteerde verklaring voor waarom deze vijf zo vaak samen voorkomen.

Tegelijk is voorzichtigheid op zijn plaats. De opstellers van de geharmoniseerde definitie schrijven zelf dat het onderliggende ziektemechanisme nog onvoldoende is opgehelderd. Insulineresistentie is dus de beste verbindende verklaring die we hebben, niet een bewezen gemeenschappelijke oorzaak van alle vijf. Het volledige mechanisme, de symptomen en wat eraan te doen is, staat op de pagina over insulineresistentie.

Hoe de lever meedoet

Bij dit beeld hoort vaak een orgaan dat in de vijf criteria niet voorkomt: de lever. Leververvetting (lang bekend als NAFLD, sinds 2023 internationaal MASLD genoemd) komt bij mensen met dit profiel opvallend vaak voor. Dat is geen toeval.

De verklaring loopt via de anatomie. Visceraal vet ligt in het gebied dat via de poortader rechtstreeks op de lever afwatert, waardoor vetzuren en signaalstoffen uit dat vetweefsel de lever als eerste bereiken. De lever slaat dan zelf vet op en wordt daardoor minder gevoelig voor insuline. Hij maakt dan ook meer triglyceriden aan. Verhoogde triglyceriden zijn weer een van de vijf criteria. Zo ontstaat een cirkel.

Hoe sterk de overlap is, blijkt uit de nieuwe naamgeving: de diagnose MASLD vereist vetstapeling in de lever plus minimaal één cardiometabole risicofactor uit een lijstje dat sterk lijkt op de vijf criteria van het metabool syndroom (Rinella et al., 2023). Sterke overlap is echter geen gelijkstelling: je kunt leververvetting hebben zonder aan het metabool syndroom te voldoen en andersom. Leverwaarden zoals ALAT en gamma-GT geven hier een eerste indruk, maar zijn geen bewijs. Echografie is daarvoor het gebruikelijke onderzoek.

Wat het risico werkelijk betekent

De combinatie van criteria weegt zwaarder dan de losse factoren. Er zijn cijfers die dat onderbouwen, maar het is minstens zo belangrijk om te weten wat die cijfers niet zeggen.

De twee getallen die ertoe doen

De geharmoniseerde definitie noemt twee risicoverhogingen: mensen die aan het metabool syndroom voldoen hebben ongeveer twee keer zoveel kans op hart- en vaatziekten in de daaropvolgende vijf tot tien jaar en ongeveer vijf keer zoveel kans om diabetes type 2 te ontwikkelen (Alberti et al., 2009). Dat tweede getal is het opvallendste: het risico op diabetes stijgt veel sterker dan het cardiovasculaire risico.

Lees dit als een kansverhoging ten opzichte van een vergelijkbare groep zonder dit profiel, niet als een voorspelling. Twee keer zoveel kans op een gebeurtenis die bij iemand van veertig zonder andere risicofactoren sowieso klein is, blijft een klein absoluut risico.

Waarom dit geen risicoscore is

Hier zit de belangrijkste beperking. De opstellers benoemen die zelf: het metabool syndroom is geen absolute risicomaat, omdat het een aantal van de factoren die het absolute risico bepalen helemaal niet bevat. Leeftijd, geslacht, roken en het LDL-cholesterol staan er niet in. Een roker van 62 met een normale buikomvang kan een fors hoger tienjaarsrisico hebben dan een niet-rokende veertiger die aan drie criteria voldoet.

Dat verklaart waarom de Nederlandse richtlijn cardiovasculair risicomanagement niet met deze diagnose werkt maar met SCORE2, waarin die ontbrekende factoren wel meewegen. Het metabool syndroom is dus vooral bruikbaar als signaal dat er iets te winnen valt en niet als maat voor hoe groot je risico is.

Wat het bewijs zegt over omkeren

Waarom één verandering meerdere criteria raakt

Omdat insulineresistentie de criteria met elkaar verbindt, hoef je ze niet los aan te pakken. Verbetert de insulinegevoeligheid, dan bewegen de bloedsuiker, de triglyceriden en het HDL mee. Dat is ook wat er in de praktijk wordt gezien: bij een bescheiden afname van de buikomvang kantelen vaak meerdere criteria tegelijk, terwijl het gewicht op de weegschaal maar beperkt verandert.

Het sterkste bewijs komt van diabetespreventie

Het meest aangehaalde onderzoek op dit terrein is het Diabetes Prevention Program. Daarin verlaagde een leefstijlprogramma gericht op 7% gewichtsverlies en minimaal 150 minuten bewegen per week het risico op diabetes type 2 met 58% ten opzichte van een placebo (Knowler et al., 2002). Bij de opvolging na tien jaar was een aanzienlijk deel van dat verschil nog steeds aanwezig (DPP Research Group, 2009).

Daarbij hoort wel een precisering: die 58% gaat over het vóórkomen van diabetes, niet over het omkeren van het metabool syndroom. Het is sterk bewijs dat deze aanpak werkt op het belangrijkste eindpunt van dit profiel, maar het is geen cijfer over de criteria zelf.

Wat het bewijs zegt over bewegen

De Nederlandse Beweegrichtlijnen adviseren minimaal 150 minuten per week matig intensief bewegen, plus twee keer per week spier- en botversterkende activiteiten. Ook raden ze aan langdurig zitten te vermijden. Meer bewegen geeft daarbij meer gezondheidswinst (Gezondheidsraad, 2017). Dat is de basis.

Vaak wordt daaraan toegevoegd dat bewegen de insulinegevoeligheid ook verbetert zonder dat je afvalt. Daarover is voorzichtigheid op zijn plaats. Het bewijs is gemengd: sommige studies laten verbetering zien bij gelijk gewicht, andere vinden dat er eerst een klein percentage gewichtsverlies nodig is voordat er iets meetbaar verandert. ‘Kan bijdragen, ook als je nauwelijks afvalt’ is wat de gegevens toelaten. ‘Werkt ook zonder gewichtsverlies’ gaat een stap te ver.

Het mediterrane voedingspatroon

Het mediterrane voedingspatroon is in relatie tot deze criteria het best onderzocht. In een grote Spaanse leefstijlstudie werd bij dat patroon een gunstiger verloop van het metabool syndroom gezien dan in de controlegroep (Babio et al., 2014). Daarbij horen twee kanttekeningen: het effect was bescheiden en de studie is in 2018 ingetrokken en opnieuw gepubliceerd nadat er problemen met de randomisatie aan het licht kwamen. We noemen de richting daarom wel en de percentages niet.

Het patroon zelf is eenvoudiger dan de term ‘mediterraan’ doet vermoeden: veel groente, peulvruchten en volkoren, onverzadigd vet in plaats van verzadigd, weinig bewerkte producten en weinig suikerhoudende drank. De belangrijkste variabele is of je het volhoudt.

Metabool syndroom zonder symptomen

Het metabool syndroom geeft meestal geen klachten. Dat is de kern van het probleem. Het verklaart ook waarom dit onderwerp anders is dan de meeste onderwerpen waarvoor mensen een testpagina opzoeken.

Waarom je het metabool syndroom niet merkt

Bij de meeste klachten waarmee mensen bij de huisarts komen, is er een aanleiding: pijn, vermoeidheid, iets wat verandert. Hier is die aanleiding er niet. Verhoogde triglyceriden doen geen pijn, een bloeddruk van 135 voelt hetzelfde als een van 115. Een nuchtere glucose van 5,8 merk je op geen enkele manier. Het beeld bouwt zich op in een periode waarin er per definitie niets te voelen valt.

Dat heeft twee praktische gevolgen. Het eerste: dit profiel wordt vrijwel altijd bij toeval ontdekt, tijdens bloedonderzoek om een heel andere reden. Het tweede: wie erop wil letten, moet dat actief doen, want er komt geen signaal dat eraan herinnert.

Waarom dat meten toch niet automatisch verstandig maakt

Je zou daaruit kunnen concluderen dat iedereen zich periodiek moet laten doorlichten. Zo eenvoudig ligt het niet, om drie redenen.

• Een uitslag zonder context stuurt weinig. Twee van de vijf criteria zeggen zonder je bloeddruk, je nuchtere glucose, je leeftijd en je familiegeschiedenis nog niet zoveel over je risico.
• Grenswaarden liggen dicht op elkaar. Juist rond de drempels (bijvoorbeeld een triglyceridengehalte van 1,6 tegenover 1,8) is de biologische variatie tussen twee metingen groot genoeg om het oordeel te laten kantelen zonder dat er iets veranderd is.
• Ongerustheid is een reëel nadeel. Een getal net boven een drempel bij iemand met een verder laag risico levert vooral zorgen op en zelden een andere aanpak.

Waar het wel zinvol wordt, is wanneer er al iets is dat ernaar vraagt: een vergrote buikomvang, diabetes of hart- en vaatziekten in de familie, of een eerdere uitslag die de aandacht trok. Dan is meten een logische vervolgstap.

Wat de aspecifieke klachten wel en niet betekenen

Vermoeidheid, energiedips na het eten en moeilijk afvallen worden door veel mensen met dit profiel genoemd. Lees ze met voorzichtigheid, want het zijn zeer aspecifieke klachten. Ze passen net zo goed bij een trage schildklier, bloedarmoede, slaaptekort of een drukke periode.

Negeer ze niet, maar zie ze als aanleiding om te meten en niet als aanwijzing voor het metabool syndroom. Van deze signalen raakt alleen een toenemende buikomvang rechtstreeks een criterium. Die kun je zelf nameten.

Hoe vaak het voorkomt en bij wie

Een recent cijfer dat representatief is voor alle Nederlandse volwassenen bestaat niet. Daar is een praktische reden voor: om dit te tellen moet je bij dezelfde persoon alle vijf de criteria meten, bloedafname inbegrepen. De landelijke gezondheidsmonitors werken grotendeels met vragenlijsten en doen dat dus niet. Wat er wel is, komt uit cohortonderzoek. Daarbij is de onderzochte groep net zo belangrijk als het getal zelf.

Het grootste Nederlandse onderzoek is de Lifelines-studie in de drie noordelijke provincies. Onder 74.857 werkende deelnemers van 18 tot 64 jaar, beoordeeld met precies de geharmoniseerde criteria die deze pagina aanhoudt (buikomvang vanaf 102 en 88 cm), voldeed 17,5% van de mannen en 10,6% van de vrouwen aan drie of meer criteria (van Zon et al., 2020).

Twee dingen horen bij dat getal. Het gaat om mensen die werken. Werkenden zijn als groep gezonder dan leeftijdsgenoten die niet kunnen werken. Voor de hele bevolking ligt het percentage dus hoger. En het is een gemiddelde over alle leeftijden tegelijk, terwijl leeftijd juist de scherpste scheidslijn is: van een klein percentage onder 18- tot 24-jarigen tot 33% van de mannen en 26% van de vrouwen in de groep van 60 tot 64 jaar (Van Zon, Brouwer & Bültmann, 2020).

Het verschil tussen mannen en vrouwen wordt bovendien kleiner met de jaren: in dezelfde studie kwamen er tijdens de follow-up van bijna vier jaar juist bij vrouwen vaker nieuwe gevallen bij dan bij mannen. En los van leeftijd en geslacht komt het duidelijk vaker voor bij mensen met een lagere opleiding. Dat zijn allemaal groepsgemiddelden. Of jij aan drie criteria voldoet, hangt alleen van je eigen vijf waarden af.

Hoe de Nederlandse praktijk hiermee omgaat

Nederlandse huisartsen gebruiken de term ‘metabool syndroom’ nauwelijks en werken met SCORE2. Dat bepaalt mede wat je met je eigen uitslagen kunt.

Wat SCORE2 anders doet

SCORE2 schat de kans dat je binnen tien jaar een hart- of vaatziekte krijgt. Het rekent daarvoor met leeftijd, geslacht, roken, de systolische bloeddruk en het non-HDL-cholesterol. Het levert één percentage op waarmee een arts een behandelbeslissing kan onderbouwen. Het metabool syndroom levert daarentegen een ja-of-nee op: je voldoet aan drie criteria of niet.

Dat verschil is groter dan het lijkt. Een niet-rokende vrouw van 45 die aan drie criteria voldoet, kan een lager tienjaarsrisico hebben dan een rokende man van 62 die aan geen enkel criterium voldoet. Beide uitkomsten zijn correct. Ze meten alleen iets anders. Zoals de opstellers van de definitie zelf schrijven, bevat het syndroom een aantal van de factoren die het absolute risico bepalen juist niet (Alberti et al., 2009).

Waarom het begrip dan toch nuttig is

Het begrip is geen risicomaat en de huisarts gebruikt het nauwelijks. Toch laat het iets zien wat SCORE2 niet laat zien: het verband tussen je waarden.

• Het bundelt wat anders los wordt bekeken. Een iets te hoge bloeddruk, een wat lage HDL en een buikomvang van 104 cm zijn elk apart ‘net niet alarmerend’. Samen vertellen ze wel iets.
• Het wijst naar één aanpak in plaats van vijf. Omdat de criteria via hetzelfde mechanisme samenhangen, is er niet voor elk een eigen oplossing nodig.
• Het is uitlegbaar. ‘Drie van deze vijf’ is voor de meeste mensen begrijpelijker dan een percentage uit een risicomodel.

Neem je eigen uitslagen dus gerust mee naar het consult, maar verwacht niet dat je huisarts de term overneemt. Wat daar gebeurt, is dat je waarden in het bredere risicoprofiel worden geplaatst. Dat kan deze pagina niet voor je doen.

Wat onderzoek zegt over voedingspatronen

Er bestaat geen officieel metabool-syndroomdieet. Dat sluit aan bij onderzoek waarin voedingspatronen met elkaar zijn vergeleken.

Vetarm en koolhydraatarm vergeleken

In een gerandomiseerd onderzoek onder 609 volwassenen kregen deelnemers 12 maanden lang begeleiding bij een vetarm of een koolhydraatarm voedingspatroon, met in beide groepen de nadruk op onbewerkt eten. Het gemiddelde gewichtsverlies verschilde na een jaar nauwelijks tussen de twee groepen (Gardner et al., 2018).

Twee andere uitkomsten uit dat onderzoek zijn hier minstens zo belangrijk. De spreiding binnen elke groep was enorm (van tientallen kilo’s verlies tot toename) en dus veel groter dan het verschil tussen de groepen. Daarnaast keken de onderzoekers expliciet of het genotype of de insulinesecretie voorspelde wie op welk patroon beter zou reageren. Dat verband vonden ze niet.

Wat dan wel richting geeft

Dat geen patroon aantoonbaar beter werkt, betekent niet dat alles hetzelfde uitpakt. Wat in vrijwel elk onderzoek terugkomt, is de richting en niet het etiket:

• Minder suikerhoudende drank. Van alle losse aanpassingen raakt deze de triglyceriden het directst. Vloeibare suiker verzadigt bovendien vrijwel niet.
• Meer vezels en onbewerkte producten. Vertragen de opname van glucose en verzadigen langer bij dezelfde hoeveelheid energie.
• Minder alcohol. Raakt hier twee dingen tegelijk: de triglyceriden en de lever.
• Onverzadigd vet in plaats van verzadigd. Uit olie, noten en vette vis. Dit is de component die het mediterrane patroon zijn positie geeft.

Wat het meest uitmaakt, is dus niet welk patroon je kiest, maar of je het over een jaar nog volhoudt. Een diëtist kan daarbij helpen. Je huisarts kan je doorverwijzen.

Wanneer dit bij de dokter hoort

Omdat dit profiel geen klachten geeft en geen absolute risicomaat is, heeft zelf meten alleen zin als het ergens toe leidt. Een uitslag met twee van de vijf criteria erin is vooral waardevol als startpunt van een gesprek waarin ook je bloeddruk, je nuchtere glucose, je leeftijd en je familiegeschiedenis worden meegewogen.

Twijfel je of de afkapwaarden op deze pagina voor jou gelden, bijvoorbeeld bij een niet-westerse achtergrond, leg die vraag dan voor aan je huisarts. En verander nooit zelf iets aan medicatie voor je bloeddruk, cholesterol of bloedsuiker op basis van een zelf aangevraagde uitslag.

Deze uitgebreide toelichting is bedoeld als achtergrond en is geen persoonlijk medisch advies.