Seksuele gezondheid

Libido

Betekenis, hormonen en oorzaken van een laag libido

Herken je dit? Je libido is lager dan normaal, je hebt minder zin in seks of merkt dat je energie afneemt. Volgens de NHG-Standaard Seksuele klachten komt een verlaagd seksueel verlangen regelmatig voor bij zowel mannen als vrouwen, met duidelijk hogere kans in periodes van stress, hormonale veranderingen of vermoeidheid. Hormonen zoals testosteron, oestrogeen en cortisol spelen allemaal een rol in je seksuele verlangen. Zowel bij mannen als vrouwen kan de oorzaak liggen in de hormonen en/of leefstijl. Inzicht in je hormonen en leefstijl kan helpen om beter te begrijpen waar veranderingen in je libido vandaan komen en welke stappen mogelijk zinvol zijn.

Janna Koopman Door: Janna KoopmanDiëtist met focus op darmgezondheid (13+ jaar)
Eindredactie: Sam Bracke, content specialist & bewegingsdeskundige

In dit artikel lees je:

  • ISO 15189-geaccrediteerd laboratorium
  • Geen verwijzing nodig
  • Thuis afnemen met een vingerprik
  • 8,9/10 klantenbeoordeling
De basis

Libido betekenis

Je libido is je seksuele verlangen of zin in seks. Het wordt beïnvloed door je lichamelijke gezondheid, hormonen, emoties en mentale gesteldheid. Een laag libido hoeft niet direct een probleem te zijn, maar kan wel iets zeggen over je hormonale balans of stressniveau.

In het kort

  • Libido is je zin in seks. Er bestaat geen normaalwaarde: wat veel of weinig is, verschilt per persoon en per levensfase.
  • Meestal spelen er meerdere dingen mee. Hormonen, slaap, stress, stemming, medicijnen, pijn en de relatie wegen samen.
  • Testosteron, oestrogeen, progesteron, cortisol en schildklierhormoon zijn de hormonen die het vaakst worden genoemd.
  • Medicijnen zijn een vaak gemiste oorzaak. Antidepressiva van het SSRI-type en hormonale anticonceptie staan bovenaan.
  • Een test geeft inzicht in je waarden en is een goed startpunt voor een gesprek met je huisarts. Een diagnose stelt hij niet.
Invloeden

Wat beïnvloedt je libido

Je libido wordt bepaald door de samenwerking van hormonen, hersenen en het zenuwstelsel. Factoren zoals chronische stress, slechte slaap, voedingstekorten, medicatie of relatieproblemen kunnen je libido verlagen. Belangrijke hormonen die invloed hebben zijn testosteron en cortisol, maar ook oestrogenen, progesteron en schildklierhormonen spelen een rol.

Een gezonde leefstijl, met ontspanning, beweging en voedzame voeding, ondersteunt een evenwichtige hormoonhuishouding. Lees meer over natuurlijk je testosteron verhogen met voeding en leefstijl. Wil je weten wat je zelf kunt doen om meer zin te krijgen, dan staat dat op libido verhogen.

Hormonen

Libido en de rol van je hormonen

Houten letters vormen het woord hormones op een witte ondergrond

Je libido wordt sterk beïnvloed door je hormonale balans. Hormonen zoals testosteron, cortisol, oestrogeen, progesteron en schildklierhormonen spelen een belangrijke rol bij energie, stemming, doorbloeding en opwinding. Hieronder lees je hoe deze hormonen invloed hebben op je libido.

Testosteron en seksueel verlangen

Testosteron speelt een belangrijke rol in je energie, stemming en zin in seks. Zowel mannen als vrouwen hebben dit hormoon nodig. Stress, leeftijd (zoals de overgang) en weinig slaap kunnen het testosterongehalte verlagen. Test je waarden met de Testosteron test, en lees meer op testosteron.

Cortisol, stress en je libido

Langdurige stress verhoogt het cortisolgehalte. Hierdoor kan de aanmaak van geslachtshormonen zoals oestrogeen, progesteron en testosteron worden afgeremd, met mogelijk minder zin in seks tot gevolg. Een hoog cortisolniveau houdt je lichaam bovendien in een staat van alertheid, waardoor opwinding en ontspanning moeilijker worden. Ook beïnvloedt cortisol de doorbloeding en je zenuwstelsel, waardoor gevoel, fantasieën en seksuele prikkels minder sterk doorkomen. Meer hierover op cortisol.

Oestrogeen en progesteron

Oestrogeen en progesteron bepalen voor een groot deel hoe je je voelt in je cyclus: schommelingen kunnen je stemming, energie, doorbloeding en gevoeligheid beïnvloeden, terwijl dalingen, zoals tijdens de overgang of na een zwangerschap, vaak zorgen voor minder zin in seks en meer droogheid of vermoeidheid. Lees verder op progesteron en oestrogeendominantie.

Schildklier en libido

De schildklier regelt je energie, stofwisseling en hormoonbalans. Wanneer deze traag werkt (hypothyreoïdie), vertraagt het hele systeem, wat kan leiden tot vermoeidheid, somberheid, droge slijmvliezen en minder seksueel verlangen. Libidoverlies is een veelvoorkomende maar vaak onderschatte klacht bij schildklierproblemen. Test je schildklierfunctie met het Schildklier bloedonderzoek, waarbij TSH, FT3 en FT4 worden gemeten.

De term ‘hormonale disbalans’ is een verzamelwoord en geen diagnose: er is geen test die hem aantoont. Wat een arts wél kan vaststellen zijn omschreven aandoeningen, zoals een trage schildklier, een testosterontekort, PCOS of een verhoogd prolactine.

Bij vrouwen

Laag libido bij vrouwen

Vrouw ontspant met een mok op de bank bij het raam

Bij vrouwen spelen oestrogeen, progesteron en testosteron samen een rol. Schommelingen door menstruatie, zwangerschap of menopauze kunnen het libido beïnvloeden. Andere mogelijke oorzaken zijn het gebruik van anticonceptie, schildklierklachten, stress, vermoeidheid, pijn bij het vrijen of onzekerheid.

Symptomen

  • Minder zin in seks
  • Vaginale droogheid
  • Stemmingswisselingen
  • Slechte slaap of vermoeidheid

Heb je last van vermoeidheid en stress, ervaar je vaginale droogheid, klachten tijdens je menstruatiecyclus, stemmingswisselingen of gebruik je anticonceptie? Dit zijn signalen die ook het libido bij vrouwen kunnen verlagen. Met de Hormoon test vrouw krijg je inzicht in je hormoonwaarden, bijvoorbeeld bij cyclusklachten of vragen over de overgangsfase. Voor de klacht zelf staat het gesprek met je huisarts vooraan: hormoononderzoek is daarbij niet standaard nodig.

Wil je weten hoe jij je libido als vrouw kunt verhogen? Lees dan ook onze pagina libido verhogen vrouw. Daar vind je praktische tips om meer zin te krijgen in seks, plus de oorzaken per levensfase.

Bij mannen

Laag libido bij mannen

Man met baard houdt een kop koffie vast en kijkt opzij

Bij mannen daalt het totaal testosteron geleidelijk met de leeftijd (vanaf het 30e tot 40e levensjaar). Stress, overgewicht, weinig beweging, alcoholgebruik, roken of slaaptekort kunnen de aanmaak verminderen.

Symptomen

  • Minder zin in seks
  • Erectieproblemen
  • Weinig energie of motivatie
  • Verminderde spierkracht

Ervaar je langdurig minder zin in seks, vermoeidheid, minder energie of stemmingswisselingen? Dit kan samenhangen met een verlaagde testosteronspiegel. Met de Hormoon test man krijg je inzicht in je belangrijkste hormoonwaarden en kun je beter begrijpen of hormonen mogelijk een rol spelen bij je klachten.

Lees meer over een testosterontekort bij mannen, inclusief een uitgebreide lijst van de symptomen. Liever eerst los je totaal testosteron testen? Dat kan ook: dat is vaak de eerste stap om te onderzoeken of een verlaagde testosteronspiegel invloed heeft op je libido, energie of stemming.

Onderzoek

Wanneer is onderzoek naar je hormonen zinvol?

Bij seksuele klachten staat het gesprek centraal en is laboratoriumonderzoek zelden nodig. Zo staat het in de Nederlandse huisartsenrichtlijn. Wat dat concreet betekent:

Bij mannen

Testosteron meten bij een specifiek beeld

Zinvol als verminderde zin en opwinding op de voorgrond staan én er duidelijke aanwijzingen zijn voor een tekort: extreme moeheid, prikkelbaarheid, geheugenklachten, stemmingsveranderingen of spierzwakte. Neem af vóór 10:00 uur en herhaal een waarde onder 11 nmol/l na enkele weken.

Bij vrouwen

Meten bij een cyclus- of overgangsvraag

Voor de klacht ‘minder zin’ zelf beveelt de richtlijn geen testosteronbepaling aan. Meten levert wel iets op bij een andere vraag: een onregelmatige cyclus, vragen over de overgangsfase, of klachten die bij de schildklier of bij een ijzertekort passen.

Aanbevolen testen

Aanbevolen testen bij een laag libido

Deze testen geven inzicht in je hormoonwaarden en helpen je beter begrijpen welke factoren mogelijk meespelen. Wil je een breder overzicht van alle testen die hierbij passen, dan staat dat in de uitgebreide toelichting onderaan.

Testosteron test
Onze aanbevolen test

Testosteron test

Meet je totale testosteronwaarde in bloed met een vingerprik. Voor mannen en vrouwen met verminderde zin in seks, weinig energie of verminderde spierkracht. Vaak de eerste stap om te onderzoeken of testosteron een rol speelt.

  • Vingerprik
  • Uitslag binnen 4 werkdagen
  • Zonder afspraak of verwijzing
  • Neem af tussen 07:00 en 10:00 uur, want testosteron volgt een sterk dagritme
  • Nuchter zijn is niet nodig; vermijd wel een zware training in de 24 uur ervoor
  • ISO 15189 geaccrediteerd laboratorium, uitslag gevalideerd door arts of biochemicus
  • Eén lage waarde is nog geen tekort: die hoort na enkele weken herhaald te worden
€ 37,00 Bekijk deze test

Of kies een andere route

Wil je je hormonen breder laten onderzoeken, dan geeft een profiel meer context dan één losse waarde.

Hormoon test vrouw

Hormoon test vrouw

Meet FSH, LH, oestrogeen (estradiol), progesteron en testosteron met een vingerprik. Inzicht bij cyclusklachten, vermoeidheid en stemmingswisselingen. Neem bij een regelmatige cyclus af op dag 3 tot 5. Uitslag binnen 4 werkdagen.

€ 99,00 Bekijk
Hormoon test man

Hormoon test man

Acht waarden met een vingerprik: testosteron, SHBG, LH, FSH, prolactine, cortisol, TSH en vitamine D. Geeft inzicht bij vermoeidheid, laag libido, stress of weinig energie. Uitslag binnen 4 werkdagen.

€ 150,00 Bekijk

Een hormoonuitslag is informatief en geen diagnose. Een test kan niet vaststellen waarom jouw libido laag is en kan geen onderscheid maken tussen een hormonale en een psychische oorzaak. Wat een uitslag wél doet, is laten zien waar je waarden staan, zodat je daar met je huisarts gerichter over kunt praten.

Reviews

Ervaringen met de testen op deze pagina

8,9
★★★★★ Klantenbeoordeling, gebaseerd op meer dan duizend beoordelingen over Mijnlabtest

★★★★★

“Ik wou altijd al is weten of dit nou echt zo goed zou werken als dat je bloed zou prikken in het ziekenhuis. Had me testosteron levels laten prikken via de huisarts in het ziekenhuis en toen daarna een bloedtest via deze site besteld de uitkomst was precies hetzelfde dus kan wel zeggen dat het betrouwbaar is.”

G. uit Amersfoort, oktober 2022

★★★★★

“Ik had de testosteron test gedaan. Binnen een week had ik het resultaat terug. Met de prikkers die erbij zitten gaat het bloed prikken ook snel, makkelijk en pijnloos. Ik was bang voor het bloed prikken omdat ik normaal dat best wel eng vindt maar met de vingerprikker die erbij zit is het heel makkelijk.”

D. uit Bussum, maart 2023

★★★★★

“Ik heb de hormonen test voor vrouwen afgenomen en de serotonine test. Beide testen waren gemakkelijk af te nemen. Via een beveiligde link heb ik mijn test uitslag opgehaald, hierin stond mijn resultaat en wat de ‘normale’ waardes zijn. Daarnaast stonden er ook handige tips in.”

J. uit Wamel, maart 2022

Een ervaring van iemand anders zegt niets over jouw uitslag. Alle originele reviews bekijken ›

Test Coach

Twijfel je welke test bij je past?

Beantwoord een paar vragen over je klachten. Onze Test Coach helpt je bepalen welke waarde op dit moment het meeste oplevert.

  • Ik weet niet of mijn klachten bij mijn hormonen passen
  • Ik twijfel tussen een losse waarde en een breder profiel
  • Ik ben vooral moe en wil weten waar dat vandaan komt
Bekijk de keuzehulp Test Coach

De Test Coach vervangt geen arts en stelt geen diagnose.

Test CoachMijnlabtest
Hallo, ik ben je persoonlijke Test Coach en sta altijd voor je klaar 🤩
Benieuwd welke test het beste bij je past? Ik ga je helpen ✅
Waar heb je op dit moment het meeste last van?
Stuur ons een bericht...
Belangrijk

Wanneer naar de dokter

De arts kan lichamelijk onderzoek doen of aanvullend bloedonderzoek aanvragen. Bij duidelijke afwijkingen kan doorverwijzing naar een endocrinoloog (hormoonspecialist) of gynaecoloog volgen. Ga langs bij een van deze signalen.

  • Aanhoudend libidoverlies waar je last van hebt
  • Pijn bij het vrijen of aanhoudende vaginale droogheid
  • Erectieproblemen, zeker boven de veertig
  • Depressieve gevoelens of langdurige somberheid
  • Afwijkende testresultaten
  • Onverklaarde vermoeidheid, gewichtsverandering of haaruitval erbij
Vragen

Veelgestelde vragen over libido en oorzaken

Wat veroorzaakt een laag libido?⌄

Een laag libido kan komen door hormonale veranderingen, stress, slaaptekort, medicatie of relatieproblemen. Meestal spelen er meerdere dingen tegelijk.

Welke hormonen spelen de grootste rol?⌄

Testosteron, oestrogeen, progesteron, cortisol en schildklierhormonen zijn de hormonen die het vaakst met seksueel verlangen in verband worden gebracht.

Wat is een laag of normaal libido?⌄

Een ‘normaal’ libido verschilt per persoon. Als je merkt dat je minder zin hebt dan je gewend bent, of dat het invloed heeft op je relatie of welzijn, kan dat reden zijn om verder te kijken. Minder zin dan je partner is op zichzelf geen aandoening.

Kan voeding invloed hebben op je libido?⌄

Ja. Kies voor een gevarieerd voedingspatroon met gezonde vetten, zink, magnesium en vitamine D. Deze voedingsstoffen ondersteunen je hormonen en energieniveau. Extra aanvullen helpt vooral wanneer er daadwerkelijk een tekort is.

Kan een hormoontest inzicht geven bij een laag libido?⌄

Ja, inzicht in je waarden. Een betrouwbare thuistest laat zien waar je hormoonwaarden staan, zodat je gerichter kunt kijken wat er speelt en dat met je huisarts kunt bespreken. De oorzaak van je klacht stelt een test niet vast.

Verlaagt de pil je libido?⌄

Bij een deel van de gebruiksters wel. Het oestrogeen in de combinatiepil verhoogt SHBG, waardoor er minder vrij testosteron beschikbaar is. Een systematische review vond dat de meeste vrouwen geen verandering merken, een deel minder zin krijgt en een deel juist meer. Merk je een duidelijke verandering na starten of wisselen, bespreek dat dan met je huisarts.

Kan een trage schildklier je libido verlagen?⌄

Ja. Onderzoek laat zien dat mensen met een te trage en met een te snel werkende schildklier vaker seksuele klachten hebben. Het loopt onder meer via energie, stemming en de slijmvliezen. Een schildklieraandoening is met een gewone bloedtest op te sporen en door een arts te behandelen.

Helpen supplementen of kruiden bij een laag libido?⌄

Soms, maar het bewijs is beperkt. Maca is het best onderzocht en laat in een systematische review aanwijzingen voor een gunstig effect zien, met kleine studies. Voor ashwagandha, ginseng en tribulus is het bewijs zwakker. Wat wel aantoonbaar helpt is een tekort aanvullen dat je hebt laten meten. Op libido verhogen staat per middel meer.

De informatie op deze pagina is algemeen van aard en vervangt geen medisch advies. Testuitslagen van Mijnlabtest zijn informatief; alleen een arts kan een diagnose stellen en een behandeling voorschrijven.

Het team van Mijnlabtest
Hulp nodig

Staat je vraag er niet bij?

Onze klantenservice helpt je met vragen over de test, de afname of je uitslag. We denken graag mee over welke test bij je vraag past.

Inzicht in je waarden

Weten hoe je hormonen ervoor staan

Thuis afnemen met een vingerprik, zonder verwijzing, uitslag binnen vier werkdagen. Met een rapport dat uitlegt wat je waarde betekent.

Onderbouwing

Betrouwbare bronnen over libido

  1. NHG (2023). NHG-Standaard Seksuele klachten (M87). Nederlands Huisartsen Genootschap. Nederlandse huisartsenrichtlijn over diagnostiek en behandeling van seksuele klachten bij mannen en vrouwen. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  2. The Endocrine Society. Reproductive Hormones. Uitleg over de werking van de belangrijkste geslachtshormonen, oestrogeen, progesteron en testosteron, en hun rol in libido, vruchtbaarheid en hormonale balans. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  3. Rutgers (2024). Monitor Seksuele Gezondheid 2023. De Graaf H, Kraan Y, Oldenhof A, Joemmanbaks F. Rutgers, in samenwerking met RIVM en CBS; ruim 15.000 deelnemers van 18 tot 80 jaar. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  4. Davis SR, Baber R, Panay N, et al. (2019). Global Consensus Position Statement on the Use of Testosterone Therapy for Women. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104(10), 4660–4666. Consensus van elf internationale organisaties over de rol van testosteron bij vrouwen. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer

De volledige uitleg over oorzaken, hormonen en testen.

Libido betekenis

Het woord libido verwijst naar je seksuele verlangens, de zin in of behoefte aan seks. Dit verlangen ontstaat in de hersenen en wordt beïnvloed door hormonen, emoties, stress, gezondheid en leefstijl. Een tijdelijk lager libido is normaal, bijvoorbeeld door stress of vermoeidheid. Maar als het langere tijd aanhoudt, kan er een lichamelijke of hormonale oorzaak meespelen.

Hoe vaak komt een laag libido voor?

Volgens de NHG-Standaard Seksuele klachten komen seksuele problemen in Nederland veel voor. Van de Nederlandse vrouwen meldt 3 procent een verminderd seksueel verlangen; daarnaast heeft 11 procent orgasmeproblemen, 10 procent opwindingsproblemen, 5 procent pijn bij het vrijen en 5 procent vaginisme. Van de mannen meldt 8 procent erectieproblemen en 10 procent een vroegtijdige zaadlozing. Deze klachten komen vaak in combinatie voor.

De huisarts ziet daar maar een klein deel van: de incidentie in de huisartsenpraktijk is ongeveer 1 nieuwe patiënt per 1.000 per jaar. Schaamte en tijdgebrek spelen daarbij mee, bij patiënten en bij artsen. Uit de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers blijkt dat Nederlanders hun seksleven gemiddeld met een 7,0 beoordelen en dat 80 procent zegt erg van seks te genieten, terwijl 48 procent tevreden is over hoe vaak ze seks hebben.

Wat beïnvloedt je libido?

Je libido wordt aangestuurd door een samenspel van lichamelijke, hormonale en psychische factoren. Een verminderd seksueel verlangen kan tijdelijk zijn, maar als het langere tijd aanhoudt (ongeveer 6 maanden), speelt er vaak een combinatie van oorzaken mee.

Veelvoorkomende oorzaken zijn stress, slaaptekort, slechte voeding, medicatie, fysieke en emotionele klachten. Deze factoren kunnen je hormoonbalans verstoren, waaronder testosteron, oestrogeen, progesteron en cortisol. Dit zijn stoffen die je energie, stemming en seksuele verlangens beïnvloeden.

Hieronder lees je de belangrijkste lichamelijke, hormonale en leefstijlgerelateerde factoren die invloed hebben op je libido.

Slechte slaap of uitputting

Tijdens de diepe slaap worden hormonen zoals testosteron en groeihormoon gereguleerd. Bij te weinig of onrustige slaap raakt die balans verstoord, wat kan leiden tot een lager libido en minder energie. Korte nachten en onregelmatige slaapritmes verstoren bovendien de aanmaak van melatonine en zorgen ervoor dat stresshormonen, zoals cortisol, verhoogd of langduriger worden afgegeven. Bekijk onze pagina over slaapritme als je meer wilt weten over de invloed van slaap op stress en hormonen.

Vetarm dieet en verminderde aanmaak van hormonen

Een langdurig vetarm dieet kan de aanmaak van geslachtshormonen verlagen. Vetten en cholesterol zijn namelijk de bouwstenen waaruit hormonen zoals testosteron, oestrogeen en progesteron worden gemaakt. Wanneer je te weinig gezonde vetten binnenkrijgt, heeft je lichaam minder voedingsstoffen om deze hormonen te produceren.

Daarnaast zijn vetten belangrijk voor de opname van vetoplosbare vitamines (A, D, E en K), die allemaal een rol spelen in de hormonale regulatie en energiestofwisseling. Een tekort aan deze voedingsstoffen kan leiden tot vermoeidheid, stemmingswisselingen en een verminderd libido.

Goede bronnen van gezonde vetten zijn onder andere vette vis, olijfolie, noten, avocado en lijnzaad, omdat ze de hormonale aanmaak en energiebalans kunnen ondersteunen. Het lichaam krijgt bij een vetarm of crashdieet te weinig vetten en micronutriënten binnen om de productie van geslachtshormonen op peil te houden.

Wil je weten hoe je met voeding en leefstijl je hormonen op een natuurlijke manier kunt ondersteunen? Lees meer op de pagina natuurlijk je testosteron verhogen met voeding en leefstijl.

Tekort aan vitamines en mineralen en de invloed op je hormonen

Een tekort aan bepaalde vitamines en mineralen kan de aanmaak van geslachtshormonen verstoren. Deze voedingsstoffen zijn essentieel voor de productie van testosteron, oestrogeen en dopamine, stoffen die allemaal bijdragen aan energie, stemming en seksueel verlangen.

Bij tekorten gebeurt het volgende in je lichaam:

  • Vitamine D: ondersteunt de aanmaak van testosteron en beïnvloedt de gevoeligheid van receptoren in de hersenen.
  • Zink: is nodig voor de productie van testosteron en spermakwaliteit en speelt een rol bij het evenwicht tussen oestrogeen en progesteron.
  • Magnesium: kan je helpen om te ontspannen en ondersteunt de omzetting van cholesterol naar geslachtshormonen.
  • Omega 3-vetzuren: deze visvetzuren verbeteren de doorbloeding en celcommunicatie, wat een positief effect kan hebben op de hormoonbalans en het libido.

Belangrijk om te weten: het onderzoek naar deze voedingsstoffen laat vooral effect zien bij mensen die daadwerkelijk een tekort hebben. Aanvullen boven een normale waarde levert geen extra winst op. Wil je weten of jouw waarden in balans zijn, dan is meten logischer dan slikken.

Medicatie of hormonale anticonceptie

Sommige medicijnen, zoals antidepressiva, bloeddrukverlagers en hormonale anticonceptie kunnen de natuurlijke hormoonaanmaak beïnvloeden of de hersenaansturing van het libido verstoren. Je seksuele verlangens ontstaan namelijk niet alleen in je hormonen, maar ook in de hersenen, waar neurotransmitters zoals dopamine (beloning en verlangen) en serotonine (stemming en remming) het evenwicht bepalen.

Hormonale anticonceptie met oestrogeen verlaagt vaak de hoeveelheid vrij testosteron doordat de lever meer SHBG (Sex Hormone-Binding Globulin) aanmaakt. SHBG bindt testosteron, waardoor er minder actief hormoon beschikbaar is. Dit kan bij sommige vrouwen zorgen voor minder zin in seks, vermoeidheid of stemmingswisselingen. Een systematische review van onderzoek naar de combinatiepil laat zien dat de meeste gebruiksters geen verandering merken, dat een minderheid minder zin krijgt en dat een minderheid juist meer zin krijgt.

Ook antidepressiva, vooral SSRI's, kunnen het libido verlagen doordat ze de serotoninehuishouding verhogen. Meer serotonine kan de rem op opwinding vergroten, omdat dit het evenwicht verandert met dopamine, een neurotransmitter die juist verlangen stimuleert. Seksuele bijwerkingen van SSRI's zijn in meta-analyses goed beschreven en komen vaak voor.

Gebruik je medicatie en merk je veranderingen in je libido? Bespreek dit dan altijd met je arts. Soms zijn er aanpassingen of alternatieven mogelijk. Stop nooit op eigen houtje met een voorgeschreven medicijn.

Relatie- en emotionele factoren

Emotionele en relationele factoren spelen een grote rol in het libido. Onzekerheid, prestatiedruk, spanningen in de relatie of een negatief zelfbeeld kunnen het verlangen verminderen. Wanneer je continu onder spanning staat of weinig verbinding voelt met je partner, reageert het lichaam met een verhoogde aanmaak van cortisol en een lagere productie van geslachtshormonen zoals testosteron en oestrogeen.

Daarnaast kunnen onverwerkte emoties of langdurige stress de werking van neurotransmitters zoals dopamine en serotonine verstoren. Deze stoffen zijn nauw betrokken bij stemming, motivatie en seksuele verlangens.

Ook hormonale veranderingen, bijvoorbeeld tijdens periodes van stress, na de bevalling of in de overgang, kunnen je stemming en energie beïnvloeden, waardoor seksuele interesse tijdelijk minder aanwezig is.

Een open gesprek met je partner, meer ontspanning en aandacht voor emotionele verbinding kunnen helpen om het libido weer in balans te brengen. De huisartsenrichtlijn zet deze factoren bij verminderde zin niet voor niets vooraan: ze wegen vaak zwaarder dan een hormoonwaarde.

Hormonale disbalans

Veel factoren die je libido beïnvloeden, zoals stress, voeding, slaap en emoties, werken uiteindelijk via je hormonen. Een verstoring in de aanmaak of balans van hormonen kan daarom direct invloed hebben op je energie, stemming en seksueel verlangen.

De belangrijkste hormonen die hierbij een rol spelen, zijn testosteron, oestrogeen, progesteron, cortisol en schildklierhormonen (TSH, FT3 en FT4). In de volgende sectie gaan we hier dieper op in. Je leest over de werking van deze hormonen, hoe ze samenwerken en wat er gebeurt wanneer de balans verstoord raakt.

Goed om te weten: ‘hormonale disbalans’ is een verzamelterm en geen diagnose. Er bestaat geen test die hem aantoont. Wat een arts wél kan vaststellen, zijn omschreven aandoeningen waarbij hormonen uit de pas lopen, zoals een trage of te snelle schildklier, hypogonadisme, PCOS of een verhoogd prolactine. In de volgende sectie lees je per hormoon wat er bekend is.

Libido en de rol van je hormonen

Je hormonen spelen een centrale rol in je seksuele verlangen. Vooral testosteron, oestrogeen, progesteron, cortisol en schildklierhormonen bepalen samen hoe energiek, ontspannen en seksueel afgestemd je je voelt. Wanneer een van deze hormonen uit balans raakt, kan dat effect hebben op je libido. Hieronder lees je hoe elk hormoon bijdraagt en wat er gebeurt als die balans verstoord raakt.

Bij aanhoudende stress gebeurt het volgende in je lichaam:

  • Testosteron: dit geslachtshormoon daalt, wat kan leiden tot minder energie, spierkracht en zin in seks.
  • Cortisol: deze stijgt langdurig, wat de afgifte van LH en FSH kan verlagen. Daardoor vermindert de aanmaak van geslachtshormonen.
  • Oestrogeen: dit geslachtshormoon neemt af, wat invloed heeft op stemming, doorbloeding en gevoeligheid.
  • Progesteron: dit geslachtshormoon daalt, waardoor je onrustiger kunt slapen en minder ontspanning ervaart.
  • Schildklier (TSH, FT3, FT4): deze kan ontregeld raken, wat kan zorgen voor vermoeidheid, somberheid, een trage stofwisseling en daardoor een lager seksueel verlangen. Een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) komt regelmatig voor bij mensen met langdurige stress en kan je libido merkbaar verlagen.

Testosteron en seksueel verlangen

Testosteron speelt een belangrijke rol in seksueel verlangen, energie, stemming en lichamelijke vitaliteit bij zowel mannen als vrouwen.

Bij mannen is testosteron nauw verbonden met libido, seksuele motivatie en algehele vitaliteit. Een recente medische review beschrijft dat een laag libido vaak samenhangt met testosterontekort, hormonale verstoringen of psychische factoren. Er wordt benadrukt dat een tekort aan testosteron een belangrijke oorzaak kan zijn van verminderd seksueel verlangen, en dat behandeling zinvol kan zijn wanneer lage testosteronwaarden worden bevestigd (Clark et al., 2025). Die bevestiging is een voorwaarde: internationale richtlijnen vragen om klachten plús herhaald gemeten lage ochtendwaarden voordat van een tekort wordt gesproken (Bhasin et al., 2018).

Bij vrouwen beïnvloeden de hormonen testosteron en DHEA niet alleen het libido, maar ook stemming, spierkracht en algemeen welbevinden. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat androgenen bij vrouwen een rol spelen in de gezondheid van de geslachtsorganen, het brein en het seksuele verlangen (Smith & Batur, 2021). Daarnaast blijkt testosteron rond de eisprong kort te pieken, wat bij veel vrouwen samenhangt met meer verlangen en energie (Stern & Casto, 2024). Er bestaat bij vrouwen wel geen afkapwaarde waaronder je van een tekort kunt spreken: de internationale consensus stelt dat een testosteronuitslag niet voorspelt wie baat heeft bij behandeling (Davis et al., 2019).

Tot slot kan bij vrouwen in de (post)menopauze een daling van testosteron bijdragen aan minder verlangen. Onderzoek laat zien dat testosterontherapie het seksuele verlangen, de opwinding en het orgasmevermogen kan verbeteren wanneer andere oorzaken zijn nagelopen. De internationale richtlijn beschrijft dat als optie bij een specifieke diagnose ná de menopauze, onder begeleiding van een arts (Parish et al., 2021).

Cortisol, stress en je libido

Langdurige stress zorgt voor continu verhoogde cortisolwaarden, waardoor de productie van geslachtshormonen zoals testosteron, oestrogeen en progesteron kan worden geremd. Dit komt doordat cortisol de hypothalamus-hypofyse-as (HPA-as) beïnvloedt. Dit is het systeem dat de afgifte van LH en FSH aanstuurt, twee hormonen die essentieel zijn voor de aanmaak van geslachtshormonen. Uit onderzoek blijkt dat chronische stress deze hormonale signalen verstoort en de balans tussen stresshormonen en sekshormonen beïnvloedt, wat gevolgen kan hebben voor je stemming, energie en seksueel verlangen (Slavich & Sacher, 2019).

Wat daarbij hoort: dat mechanisme is beschreven, maar bij mensen is niet aangetoond dat een gemeten cortisolwaarde op zichzelf verklaart waarom iemand minder zin heeft. Het effect van stress loopt in de praktijk vooral via slaap, energie en ruimte in je hoofd. Ben je benieuwd naar jouw stressniveau, lees dan verder op cortisol.

Oestrogeen en progesteron: vrouwelijke hormonen en libido

Oestrogeen en progesteron spelen een belangrijke rol in stemming, energie, gevoeligheid en seksueel verlangen. Tijdens de menstruatiecyclus schommelen deze hormonen sterk: rond de eisprong stijgt het oestrogeen, wat vaak samengaat met meer energie, verhoogde gevoeligheid en meer seksueel verlangen bij vrouwen. In de tweede helft van de cyclus (luteale fase) neemt het progesteron toe, wat juist zorgt voor meer behoefte aan rust en herstel. Tijdens overgangsjaren, zwangerschap of periodes van stress kunnen oestrogeen en progesteron dalen, wat klachten kan geven zoals vermoeidheid, minder zin in seks en stemmingsschommelingen (Stern & Casto, 2024).

Let op de terminologie: een verschuiving in de verhouding tussen oestrogeen en progesteron wordt vaak oestrogeendominantie genoemd. Dat is een populaire term en geen erkende diagnose; er bestaat geen gevalideerd referentiebereik voor die verhouding. Over de rol van progesteron zelf lees je meer op progesteron.

Schildklier en libido

De schildklier speelt een belangrijke rol in je energie, stofwisseling en stemming. Wanneer de schildklier te traag werkt (hypothyreoïdie), kunnen vermoeidheid, gewichtstoename, koude handen en voeten en een verminderd libido ontstaan.

Onderzoek laat zien dat mensen met een schildklieraandoening, zowel hypo- als hyperthyreoïdie (snel werkende schildklier), aanzienlijk vaker last hebben van seksuele problemen, waaronder minder zin in seks, minder opwinding en pijnklachten. Dit maakt duidelijk dat een ontregelde schildklier een belangrijke factor kan zijn bij libidoverlies en seksualiteit (Gabrielson et al., 2019).

Wil je weten of je schildklier goed werkt? Overweeg het Schildklier bloedonderzoek (TSH, FT3 en FT4), of lees verder op schildklier.

Laag libido bij vrouwen

Bij vrouwen spelen oestrogeen, progesteron en testosteron samen een belangrijke rol in zin in seks, doorbloeding en gevoeligheid. Schommelingen tijdens de menstruatiecyclus, zwangerschap, na de bevalling of in de overgang kunnen daarom direct invloed hebben op het libido. Ook factoren zoals stress, overprikkeling, vermoeidheidsklachten, pijn bij het vrijen, onzekerheid over je lichaam of een hormonale aandoening (bijvoorbeeld PCOS of schildklierklachten) kunnen het verlangen verminderen.

Veelvoorkomende symptomen van een laag libido bij vrouwen:

  • Minder zin in seks of moeite om opgewonden te raken
  • Vaginale droogheid of gevoeligheid
  • Stemmingswisselingen of prikkelbaarheid
  • Slechte slaap of aanhoudende vermoeidheid

Wil je meer weten over de invloed van je hormonen op je libido en hoe jij als vrouw om kunt gaan met een laag libido? Lees dan onze uitgebreide pagina libido verhogen vrouw. Daar vind je natuurlijke manieren, voeding, supplementen en praktische tips die kunnen helpen bij een verlaagd seksueel verlangen.

Over onderzoek: de NHG-Standaard Seksuele klachten gaat ervan uit dat aanvullend onderzoek bij seksuele problemen doorgaans niet nodig is, en beveelt bij gezonde vrouwen met zin- en opwindingsproblemen geen testosteronbepaling aan. Hormonen meten levert wél iets op bij een andere vraag, bijvoorbeeld een onregelmatige cyclus, vragen over de overgangsfase of klachten die bij de schildklier passen. Daarvoor kun je terecht bij de hormoontesten voor vrouwen verderop.

Laag libido bij mannen

Bij mannen daalt het testosterongehalte geleidelijk vanaf het 30e levensjaar. Deze natuurlijke afname is op zich normaal, maar bij sommige mannen daalt het sneller of sterker, vooral onder invloed van stress, overgewicht, slaapgebrek, alcoholgebruik, roken of weinig beweging. Hier kun je meer over lezen op onze pagina testosterontekort bij mannen.

Omdat testosteron een sleutelrol speelt in energie, stemming en seksueel verlangen, kan een tekort leiden tot een merkbare vermindering van libido en vitaliteit. Een verlaagd libido bij mannen heeft vaak meerdere oorzaken tegelijk: hormonale veranderingen, psychische factoren (zoals stress of prestatiedruk) en leefstijl spelen allemaal mee.

Symptomen van een laag libido bij mannen

Veelvoorkomende signalen zijn:

  • Minder zin in seks of minder spontane erecties: vaak door een daling van vrij testosteron of een verstoorde aanmaak van dopamine, de neurotransmitter die met motivatie samenhangt.
  • Erectieproblemen of verminderde gevoeligheid: een teken van lagere doorbloeding of van een hormonale verandering. Erectieproblemen kunnen ook een vroeg signaal zijn van hart- en vaatziekten of diabetes, en zijn boven de veertig een reden voor een cardiovasculair risicoprofiel.
  • Weinig energie of motivatie: langdurig lage testosteronwaarden kunnen leiden tot vermoeidheid en minder focus.
  • Verminderde spierkracht en meer vetopslag: testosteron ondersteunt spieropbouw en vetverbranding. Bij lage waarden verandert de lichaamssamenstelling.
  • Somberheid of prikkelbaarheid: testosteron beïnvloedt ook serotonine en dopamine, die betrokken zijn bij stemming en veerkracht.

Onderzoek laat zien dat mannen met lage testosteronwaarden vaker last hebben van slaapproblemen, vermoeidheid en sombere gevoelens.

Een bloedtest laat zien waar je testosteronwaarde staat. Wat een test niet kan, is bepalen of je klachten door je hormonen of door bijvoorbeeld stress of relatieproblemen komen; dat onderscheid maakt een arts op basis van het hele verhaal. De Testosteron test is daarbij vaak de eerste stap. De huisartsenrichtlijn adviseert om testosteron te bepalen wanneer verminderde zin en opwinding op de voorgrond staan én er duidelijke aanwijzingen zijn voor een tekort, zoals extreme moeheid, prikkelbaarheid, geheugenklachten, stemmingsveranderingen of spierzwakte. Neem het sample dan vóór 10:00 uur af en herhaal een waarde onder 11 nmol/l na enkele weken.

Aanbevolen testen bij een laag libido

Een verlaagd libido kan samenhangen met je hormonen, met tekorten aan vitamines of mineralen, of met je schildklierfunctie. Met onderstaande testen krijg je inzicht in die waarden, zodat je beter begrijpt wat er speelt en dat gerichter met je huisarts kunt bespreken. Een test wijst de oorzaak van je klachten niet aan.

Test je hormonen

Je hormonen beïnvloeden je energie, stemming en algehele welzijn. Wanneer één hormoon uit balans raakt, heeft dat vaak invloed op de rest. Deze hormoontesten laten zien waar jouw waarden staan.

  • Testosteron test, € 37,00Bloed, vingerprik, uitslag binnen 4 werkdagen. Aanbevolen bij: mannen en vrouwen met verminderde zin in seks, weinig energie, gewichtstoename of spierafname. Meet de totale hoeveelheid testosteron, inclusief het gebonden deel. Een normale totaalwaarde betekent niet automatisch dat er geen tekort is, want het vrije deel kan alsnog laag zijn. Bekijk
  • Vrij testosteron test, € 45,00Speeksel, uitslag binnen 3 weken. Aanbevolen bij: vermoeidheid, lusteloosheid of verminderde motivatie terwijl je totaalwaarde normaal is. Meet het vrije, niet aan eiwit gebonden testosteron. Speekselwaarden zijn niet gestandaardiseerd voor diagnostiek; artsen gebruiken daarvoor bloedonderzoek. Bekijk
  • Hormoon test vrouw, € 99,00Bloed, vingerprik, uitslag binnen 4 werkdagen. Meet FSH, LH, oestrogeen (estradiol), progesteron en testosteron. Aanbevolen bij een onregelmatige cyclus, vragen over de overgangsfase of PCOS-achtige klachten. Neem bij een regelmatige cyclus af op dag 3 tot 5. Bekijk
  • Hormoon test man, € 150,00Bloed, vingerprik, uitslag binnen 4 werkdagen. Meet acht waarden: testosteron, SHBG, LH, FSH, prolactine, cortisol, TSH en vitamine D. Geeft meer context dan een losse testosteronmeting, want de aansturing vanuit de hypofyse wordt meegemeten. Bekijk
  • Oestrogeen dominantie test, € 79,00Speeksel. Meet oestrogeen en progesteron en berekent de verhouding daartussen. Aanbevolen bij PMS-klachten, overgangsverschijnselen of een onregelmatige cyclus. Die verhouding is een aanvullende, niet-gestandaardiseerde markeerder en geen diagnose. Bekijk
  • Progesteron test vrouw, € 45,00Speeksel. Meet progesteron in de tweede helft van je cyclus. Aanbevolen bij cyclusklachten, slaapproblemen of prikkelbaarheid vóór de menstruatie. Een lage waarde wijst vooral op een uitgebleven of zwakke eisprong. Bekijk
  • Cortisol test, € 29,00Speeksel, uitslag binnen ongeveer 10 werkdagen. Meet het vrije cortisol op een gekozen moment. Aanbevolen voor wie langdurige spanning ervaart of het verloop wil volgen; meet dan steeds op hetzelfde tijdstip. Bekijk
  • DHEA hormoon test, € 45,00Speeksel. Meet een voorloperhormoon van testosteron en oestrogeen. Aanbevolen bij aanhoudende stress, vermoeidheid of afgenomen vitaliteit. Bekijk
  • Schildklier bloedonderzoek, € 65,00Bloed, vingerprik, uitslag binnen 4 werkdagen. Meet TSH, FT3 en FT4. Aanbevolen bij vermoeidheid, koude handen of voeten, gewichtstoename of een tragere stofwisseling. Bekijk

Test op vitaminetekorten

Ook tekorten aan vitamines en mineralen kunnen zorgen voor vermoeidheid, prikkelbaarheid of een lager libido. Deze testen helpen om een tekort op te sporen, en dat is precies de situatie waarin aanvullen zin heeft.

  • Vitamine D test, € 35,00Bloed, vingerprik. Aanbevolen bij vermoeidheid, somberheid of weinig zonlicht. Meet je vitamine D-status, die meespeelt bij energie, stemming en hormoonaanmaak. Bekijk
  • Zink bloedtest, € 39,00Bloed, vingerprik. Aanbevolen bij een eenzijdig voedingspatroon, lage weerstand of een trage stofwisseling. Zink is nodig voor de productie van testosteron en voor de immuunfunctie. Bekijk
  • Magnesium tekort test, € 35,00Bloed, vingerprik. Aanbevolen bij spanning in je lichaam, slaapproblemen of vermoeidheid. Magnesium speelt een rol bij ontspanning en slaap. Bekijk
  • IJzertekort test, € 45,00Bloed, vingerprik, uitslag binnen 4 werkdagen. Meet ijzer, ferritine en transferrine. Aanbevolen bij vermoeidheid, kortademigheid of concentratieproblemen, en bij hevig menstrueel bloedverlies. Bekijk

Liever een compleet beeld?

Wil je niet losse waarden testen, maar een breder overzicht van je gezondheid? Kies dan voor een van onze uitgebreide pakketten.

  • Bloedtest totaal profiel XL, € 145,00Bloed, vingerprik. Meet zestien bloedwaarden, onder andere vitamine D, B12, ijzer, foliumzuur, schildklierwaarden, cholesterol en ontstekingswaarden. Bekijk
  • Vermoeidheid test, € 119,00Bloed, vingerprik, uitslag binnen 4 werkdagen. Meet zes waarden die bij aanhoudende vermoeidheid vaak meespelen: ferritine, ijzer, vitamine D, actief vitamine B12, cortisol en TSH. Bekijk

Zelf je test samenstellen?

Met de Pick & Mix bloedtest (vanaf € 19,00) stel je zelf een test samen die aansluit bij jouw klachten. Zo kun je bijvoorbeeld vitamine D, ijzer, magnesium en testosteron combineren. Reken de bijprijs per waarde wel even na: bij één losse waarde is de losse test soms even duur.

Wanneer naar de huisarts

Een mild of tijdelijk laag libido kan vanzelf herstellen of verminderen door veranderingen in leefstijl en stressniveau. Maar als de klachten langere tijd aanhouden, bijvoorbeeld vermoeidheid, lage energie, somberheid of blijvend minder zin in seks, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.

Bij een vermoeden van een hormonale aandoening, overgangsklachten, schildklierproblemen of een te laag testosteron kan aanvullend onderzoek nodig zijn. De huisarts kan lichamelijk onderzoek doen of bloedonderzoek aanvragen. Soms volgt een doorverwijzing naar een endocrinoloog (hormoonspecialist), gynaecoloog, uroloog of seksuoloog voor verder onderzoek en behandeling.

Wordt er geen duidelijke medische oorzaak gevonden, maar blijven je klachten bestaan? Dan kun je met een thuistest inzicht krijgen in je hormoonwaarden. Testen zoals de Testosteron test, de Vrij testosteron test, de Cortisol test of de DHEA test laten zien waar je waarden staan. Ze verklaren je klachten niet, maar ze geven je wel iets concreets om mee terug te gaan naar je arts.

Betrouwbare bronnen over libido (volledige lijst)

  1. NHG (2023). NHG-Standaard Seksuele klachten (M87). Nederlands Huisartsen Genootschap. Nederlandse huisartsenrichtlijn over diagnostiek en behandeling van seksuele klachten bij mannen en vrouwen. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  2. The Endocrine Society. Reproductive Hormones. Uitleg over de werking van de belangrijkste geslachtshormonen, oestrogeen, progesteron en testosteron, en hun rol in libido, vruchtbaarheid en hormonale balans. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  3. Davis SR, Baber R, Panay N, et al. (2019). Global Consensus Position Statement on the Use of Testosterone Therapy for Women. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 104(10), 4660–4666. Consensus van elf internationale organisaties over de rol van testosteron bij vrouwen. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  4. Rutgers (2024). Monitor Seksuele Gezondheid 2023. De Graaf H, Kraan Y, Oldenhof A, Joemmanbaks F. Rutgers, in samenwerking met RIVM en CBS; ruim 15.000 deelnemers van 18 tot 80 jaar. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  5. Kudesia R, Alexander M, Gulati M, et al. (2021). Dietary Approaches to Women's Sexual and Reproductive Health. American Journal of Lifestyle Medicine, 15(4), 414–424. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  6. Clark R, Newman R, Silverberg B, Partin M (2025). Male Sexual Disorders: Infertility and Low Libido. FP Essentials, 552, 7–12. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  7. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. (2018). Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 103(5), 1715–1744. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  8. Smith T, Batur P (2021). Prescribing testosterone and DHEA: The role of androgens in women. Cleveland Clinic Journal of Medicine, 88(1), 35–43. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  9. Stern J, Casto K (2024). Salivary testosterone across the menstrual cycle. Hormones and Behavior, 164, 105608. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  10. Parish SJ, Simon JA, Davis SR, et al. (2021). ISSWSH Clinical Practice Guideline for the Use of Systemic Testosterone for Hypoactive Sexual Desire Disorder in Women. The Journal of Sexual Medicine, 18(5), 849–867. Vervangt de NAMS-positiebepaling uit 2005 die hier eerder stond. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  11. Slavich GM, Sacher J (2019). Stress, sex hormones, inflammation, and major depressive disorder. Psychopharmacology, 236(10), 3063–3079. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  12. Gabrielson AT, Sartor RA, Hellstrom WJG (2019). The Impact of Thyroid Disease on Sexual Dysfunction in Men and Women. Sexual Medicine Reviews, 7(1), 57–70. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  13. Pastor Z, Holla K, Chmel R (2013). The influence of combined oral contraceptives on female sexual desire: a systematic review. The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care, 18(1), 27–43. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  14. Dagostin Ferraz S, Kuyunga L, Rech P, et al. (2026). Sexual dysfunction associated with selective serotonin reuptake inhibitors in adults with depression: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Clinical Pharmacology, 82(3). Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  15. Leproult R, Van Cauter E (2011). Effect of 1 week of sleep restriction on testosterone levels in young healthy men. JAMA, 305(21), 2173–2174. Jaartal gecorrigeerd: deze bron stond eerder als 2015 vermeld. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  16. Pilz S, Frisch S, Koertke H, et al. (2011). Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men. Hormone and Metabolic Research, 43(3), 223–225. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  17. Książek A, Mędraś M, Zagrodna A, et al. (2021). Correlative studies on vitamin D and total, free bioavailable testosterone levels in young, healthy men. Scientific Reports, 11, 20198. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  18. Wong WY, Merkus HMWM, Thomas CMG, et al. (2002). Effects of folic acid and zinc sulfate on male factor subfertility: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Fertility and Sterility, 77(3), 491–498. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  19. Cinar V, Mogulkoc R, Baltaci AK, Polat Y (2011). Effects of magnesium supplementation on testosterone levels of athletes and sedentary subjects at rest and after exhaustion. Biological Trace Element Research, 140(1), 18–23. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer
  20. Shin BC, Lee MS, Yang EJ, et al. (2010). Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 10, 44. Laatst geraadpleegd op: 8 september 2026. Lees meer

Alle bronnen zijn op 8 september 2026 gecontroleerd op auteur, titel, tijdschrift, jaargang, pagina's en DOI via de NCBI-eutils API; de NHG-standaard en de Rutgers-monitor zijn in de browser opgehaald. Bronnen die de eerdere versie noemde zonder titel, of waarvan de vindplaats niet klopte, zijn hier niet overgenomen.