Glutenintolerantie en coeliakie

‘Glutenintolerantie’ is een verzamelnaam uit de volksmond en verwijst medisch meestal naar glutensensitiviteit (NCGS): klachten door gluten zonder auto-immuunreactie en zonder aantoonbare darmschade. Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij gluten de dunne darm beschadigen. Daar is een strikt en levenslang glutenvrij dieet noodzakelijk, en daar hoort controle door een arts en een diëtist bij.

Niet als aparte diagnose. Wie het zegt, bedoelt vrijwel altijd coeliakie, glutensensitiviteit of een tarwe-allergie. Dat laatste is een klassieke allergische reactie op tarwe-eiwitten via IgE-antistoffen; andere glutenbevattende granen kunnen dan vaak wel. Een tarwe-allergie hoort bij de huisarts of allergoloog.

Buikpijn, een opgeblazen gevoel, winderigheid, diarree of juist obstipatie, vermoeidheid, hoofdpijn of migraine en huidklachten. Bij coeliakie kunnen daar tekorten, bloedarmoede, onbedoeld gewichtsverlies en op termijn botontkalking bij komen. Bij kinderen komen groeiachterstand en een vertraagde puberteit voor.

Ja. Coeliakie kan voorkomen zonder merkbare klachten of met vage, wisselende symptomen. Dat is een van de redenen dat de diagnose vaak laat wordt gesteld. Heb je coeliakie in de naaste familie, dan is onderzoek verstandig ook als je je goed voelt.

Ja, en dit is het belangrijkste punt van deze pagina. Een reactie op gluten is alleen te meten als je lichaam op dat moment aan gluten wordt blootgesteld. Ben je al (grotendeels) glutenvrij gaan eten, dan kan de uitslag onterecht laag uitvallen. Dat geldt voor de Gluten Intolerantie Test en nog sterker voor de officiële coeliakiediagnostiek: wie daarvoor met gluten stopt, riskeert een vals-negatieve bloed- en biopt-uitslag. Stop dus niet met gluten voordat je onderzoek is afgerond, tenzij je arts anders adviseert.

Nee. De test meet drie glutengerelateerde antistoffen in je ontlasting (tTG-IgA, gliadine-IgA en secretoir IgA) en geeft daarmee inzicht in hoe je darm op gluten reageert. Coeliakie aantonen of weerleggen doet hij niet. Dat gebeurt met bloedserologie en meestal een darmbiopt via je huisarts en de maag-darm-leverarts. Zie de uitslag als een inzichtstap die je meeneemt naar dat gesprek.

Dat je afweersysteem in de darm reageert op gluten. Dat kan passen bij glutensensitiviteit of bij een verhoogd risico op coeliakie, maar het is op zichzelf geen diagnose. Het is een reden om samen met je klachten en je familiegeschiedenis met een arts te bespreken of aanvullend onderzoek zinvol is. Blijf tot dat onderzoek gluten eten.

Dat er op het moment van afname geen verhoogde glutengerelateerde antistoffen zijn gevonden. Dat is geen garantie dat er niets speelt, zeker niet als je vooraf minder gluten at of als je totaal-IgA laag is; dan kunnen IgA-testen onterecht normaal lijken. Houden je klachten aan, overleg dan met je huisarts over andere oorzaken, zoals PDS, lactose-intolerantie, een tarwe-allergie of een verstoorde vertering.

Aanleg voor coeliakie zit vooral in de erfelijke kenmerken HLA-DQ2 en HLA-DQ8. Die bepaling vraag je via je huisarts aan; het is geen onderdeel van een DNA-leefstijltest. En houd er rekening mee wat zo'n bepaling wel en niet zegt: is de uitslag negatief, dan is coeliakie erg onwaarschijnlijk. Is hij positief, dan zegt dat weinig, want een groot deel van de gezonde bevolking heeft die kenmerken ook.

Gluten strikt vermijden: geen tarwe (inclusief spelt, emmer, eenkoren en durum), geen gerst en geen rogge, en geen haver zonder glutenvrij-label. Let ook op verborgen gluten zoals mout, gewone sojasaus en veel bewerkte sauzen, soepen en snacks. Lees altijd het etiket en let op kruisbesmetting in de keuken.

Van nature glutenvrije en gecertificeerd glutenvrije producten: rijst, maïs, quinoa, boekweit, gierst, haver met label, aardappel, peulvruchten, groente, fruit, noten, eieren, vlees, vis en zuivel zonder granen. Bij glutensensitiviteit is het dieet meestal minder streng, maar hoeveel gluten je verdraagt verschilt per persoon.

Als coeliakie en tarwe-allergie door een arts zijn beoordeeld, kun je onder begeleiding van een diëtist een tijdelijke dieetproef doen: enkele weken minder gluten, daarna stap voor stap terug, en kijken wat er gebeurt. Zonder dat voorwerk is glutenvrij eten geen goed idee: het maakt de diagnostiek onbetrouwbaar, glutenvrije producten bevatten gemiddeld minder vezels, en je kunt de echte oorzaak van je klachten mislopen.